Home Featured COVER STORY ટેરિફ વોરથી ટેક્સ-ફ્રી ટ્રેડ સુધી : ભારતીય જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી ક્ષેત્ર માટે...

ટેરિફ વોરથી ટેક્સ-ફ્રી ટ્રેડ સુધી : ભારતીય જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી ક્ષેત્ર માટે ‘સુવર્ણયુગ’ નો પ્રારંભ

US સાથેના ઐતિહાસિક વેપાર કરારથી કુદરતી હીરા પરના ટેરિફ નાબૂદ થયો, જેનાથી સુરતમાં નવજીવન આવશે અને ભારતના વૈશ્વિક ઝવેરાતના પ્રભુત્વને મજબૂત બનાવશે

March 2, 2026

- Advertisement -

DIAMOND CITY NEWS, SURAT

શૂન્ય ટેરિફના કરારથી અટકશે. નવા રોડમેપ મુજબ ૨૦૨૬માં નિકાસમાં ૩૦%નો ઉછાળો આવવાની આશા છે જે સુરતના હીરા બજારને પુનર્જીવિત કરશે. આ આંકડાકીય બદલાવ ભારતીય હીરાની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા વધારીને ખોવાયેલી લિક્વિડિટી અને માર્કેટ શેર પાછો અપાવશે

મુખ્ય આકર્ષણો

ઐતિહાસિક કરાર : ૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ના રોજ વ્હાઇટ હાઉસે ભારત સાથે ‘ઇન્ટરિમ ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ’ કરી નેચરલ હીરા પરનો ટેરિફ ૫૦% થી ઘટાડી ૦% કર્યો.
આર્થિક પ્રભાવ : ૨૦૨૫ના ‘ટેરિફ વોર’માં નિકાસમાં ૪૪%નો ઘટાડો થયો હતો, જે હવે ૨૦૨૬માં USD ૨૮ અબજની નિકાસ સુધી પહોંચવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવે છે.
રોજગારી અને સુરત : વિશ્વના ૯૦% હીરાનું કેન્દ્ર ગણાતા સુરતના ૭ લાખ કારીગરો અને દેશના ૫૦ લાખ પરિવારો માટે નવી આશાનું કિરણ.
વૈશ્વિક વ્યાપ : માત્ર અમેરિકા જ નહીં, પરંતુ UAE, ઓસ્ટ્રેલિયા અને EU સાથેના FTAs ભારતને ‘ગ્લોબલ જ્વેલરી હબ’ બનાવશે.

પ્રસ્તાવના : આર્થિક અંધકાર પછી ઉદિત થયેલી નવી સવાર

વર્ષ ૨૦૨૫ના આર્થિક સંકટ અને વૈશ્વિક ટેરિફ યુદ્ધના વાદળો વચ્ચે ઘેરાયેલા ભારતીય હીરા ઉદ્યોગ માટે ૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬નો દિવસ સુવર્ણ અક્ષરે લખાશે. વ્હાઇટ હાઉસમાંથી જારી થયેલા એક સંયુક્ત નિવેદને માત્ર આંકડાઓમાં જ સુધારો નથી કર્યો, પરંતુ સુરતની ગલીઓમાં ચાલતા હજારો હીરાના ઘંટીઓના અવાજને ફરીથી લયબદ્ધ કર્યો છે. અમેરિકાએ ભારતીય કટ એન્ડ પોલિશ્ડ નેચરલ હીરા અને કલર્ડ જેમસ્ટોન્સ પરનો ટેરિફ શૂન્ય (૦%) કરવાની જે જાહેરાત કરી છે, તે ૨૦૨૫ના વિનાશક આર્થિક નુકસાન પછી એક સંજીવની સમાન છે.

કરારની જાહેરાત અને તાત્કાલિક અસર : બજારમાં ઉત્સાહનું વાતાવરણ

વ્હાઇટ હાઉસે જાહેર કરેલા ‘ઇન્ટરિમ ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ’ (ITA) ના ફ્રેમવર્ક મુજબ, અમેરિકાએ ભારતીય રત્ન-કલાકારો દ્વારા તૈયાર કરાયેલા નેચરલ ડાયમંડ્સ પરનો રેસિપ્રોકલ ટેરિફ સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે. આ કરારની અંતિમ મંજૂરી માર્ચ ૨૦૨૬માં મળવાની અપેક્ષા છે, પરંતુ તેની મનોવૈજ્ઞાનિક અને આર્થિક અસર અત્યારથી જ જોવા મળી રહી છે. જાહેરાતના ગણતરીના કલાકોમાં જ સુરતના હીરા બજારમાં અને શેરબજારમાં ઉત્સાહ ફેલાઈ ગયો હતો. હીરા ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલી કંપનીઓના શેર્સમાં ૧૫ થી ૧૭% નો જંગી ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. ગોલ્ડિયમ જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓના શેર્સમાં પણ ૧૭% નો વધારો થયો છે. આ ઉછાળો સાબિત કરે છે કે રોકાણકારોને ભારતીય હીરા ઉદ્યોગના પુનરુત્થાનમાં સંપૂર્ણ વિશ્વાસ છે. આ ફ્રેમવર્ક પ્રમુખ ટ્રમ્પ અને વડાપ્રધાન મોદી વચ્ચે ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫માં શરૂ થયેલી બાયલેટરલ ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (BTA) પ્રક્રિયાનું એક અત્યંત સફળ પરિણામ છે.

ટેરિફ વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિ : ૨૦૨૫નું ‘બ્લેક યર’

આ સફળતાને સમજવા માટે આપણે ૨૦૨૫ના એ કપરા સમયને યાદ કરવો પડશે જ્યારે અમેરિકાએ રશિયન તેલની આયાત મુદ્દે ભારત પર ૨૫% પેનલ્ટી ટેરિફ લાદ્યો હતો. આને કારણે કુલ ટેરિફ ૫૦% જેવી અસહ્ય સપાટીએ પહોંચી ગયો હતો. એપ્રિલ થી ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ દરમિયાન અમેરિકામાં ભારતીય હીરાની નિકાસમાં ૬૦.૧૧% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો. જે નિકાસ અગાઉ USD ૩.૬૪ અબજ હતી, તે ઘટીને માત્ર USD ૧.૪૫ અબજ રહી ગઈ હતી. કુલ જેમ્સ અને જ્વેલરી સેક્ટરમાં ૪૪.૪૨% નો ઘટાડો થયો હતો, જેણે સુરત અને મુંબઈના હજારો નાના એકમોને તાળા મારવા મજબૂર કર્યા હતા. આ ટેરિફ માત્ર ટેક્સ નહોતો, પણ તે ઉદ્યોગની લિક્વિડિટી, વર્કિંગ કેપિટલ અને માર્જિન માટે એક જીવલેણ ફટકો હતો.

કરારની મુખ્ય શરતો અને એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડરનું ગણિત

અમેરિકા અને ભારત વચ્ચેનો આ કરાર માત્ર બે દેશો વચ્ચેની લેવડ-દેવડ નથી, પરંતુ એક અત્યંત જટિલ આર્થિક સમીકરણ છે. ૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ના રોજ જાહેર થયેલ વ્હાઇટ હાઉસનું નિવેદન સ્પષ્ટ કરે છે કે આ કરાર ‘ગીવ એન્ડ ટેક’ (આપો અને લો) ના મજબૂત પાયા પર ટકેલો છે. અમેરિકાએ જ્યારે હીરા-રત્નો પર ડ્યુટી ઘટાડી છે, ત્યારે ભારતે પણ અમેરિકન કૃષિ અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર માટે પોતાના બજારોના દ્વાર ખોલ્યા છે.

૧. એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર અને પેનલ્ટી ટેરિફનું નિવારણ

આ કરારનું સૌથી મહત્વનું પાસું રશિયન તેલ સંબંધિત પેનલ્ટી ટેરિફનું નાબૂદીકરણ છે. ૨૦૨૫માં પ્રમુખ ટ્રમ્પ દ્વારા લાદવામાં આવેલ ૨૫% વધારાનો ટેરિફ જે એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર દ્વારા અમલી બનાવાયો હતો, તેને હવે સુધારીને હીરા ઉદ્યોગ માટે શૂન્ય કરી દેવામાં આવ્યો છે. ૭ ફેબ્રુઆરીથી જ અમેરિકાએ ભારતીય કટ એન્ડ પોલિશ્ડ નેચરલ હીરાને એનેક્સ-III (Annex III) કેટેગરીમાં મૂકી દીધા છે. આ કેટેગરીમાં હોવાનો અર્થ એ છે કે આ વસ્તુઓ પર કોઈ પણ પ્રકારનો રેસિપ્રોકલ કે પેનલ્ટી ટેરિફ લાગશે નહીં. આ એક એવી વહીવટી પ્રક્રિયા છે જેણે કાયદાકીય ગૂંચવણો વગર સીધો જ નિકાસકારોને ફાયદો પહોંચાડ્યો છે.

૨. ભારતની ૫૦૦ અબજ ડોલરની ખરીદીની પ્રતિબદ્ધતા

અમેરિકાને આ કરાર માટે મનાવવા ભારતે જે સૌથી મોટું કાર્ડ ખેલ્યું છે, તે છે આગામી ૫ વર્ષમાં USD ૫૦૦ અબજ ના અમેરિકન ઉત્પાદનોની ખરીદી.

આ ગણિત મુજબ :

એનર્જી સેક્ટર : ભારત અમેરિકા પાસેથી લિક્વિફાઈડ નેચરલ ગેસ (LNG) અને ક્રૂડ ઓઈલની આયાત વધારશે.
એવિએશન : એર ઈન્ડિયા અને ઇન્ડિગો જેવી એરલાઇન્સ દ્વારા બોઈંગ (Boeing) એરક્રાફ્ટના મોટા ઓર્ડર્સ આ કરારનો ભાગ છે.
ડિફેન્સ ટેકનોલોજી : અમેરિકન સંરક્ષણ સાધનો અને હાઇ-એન્ડ ટેકનોલોજીની ખરીદી દ્વારા ભારત અમેરિકાની ટ્રેડ ડેફિસિટ (વેપાર ખાધ) ને સંતુલિત કરશે. આ વિશાળ ખરીદીના વચન સામે અમેરિકાએ સુરતના હીરા પરથી ટેક્સ હટાવ્યો છે, જે ભારત માટે ‘વિન-વિન’ સ્થિતિ છે.

૩. ‘રૂલ્સ ઓફ ઓરિજિન’ અને વેલ્યુ એડિશનનું નવું મોડેલ

કરારની એક શરત એવી છે જે જ્વેલરી ઉદ્યોગમાં ક્રાંતિ લાવશે. અત્યાર સુધી અમેરિકા ‘રૂલ્સ ઓફ ઓરિજિન’ (ઉત્પાદન કયા દેશનું છે તેના નિયમો) બાબતે ખૂબ જ કડક હતું. પરંતુ આ કરાર હેઠળ, ‘US-origin કાસ્ટિંગ્સ’ માટે વિશેષ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. જો અમેરિકામાં જ્વેલરીના બીબા (Castings) તૈયાર થાય અને તે ફિનિશિંગ કે ડાયમંડ સેટિંગ માટે ભારત આવે, તો તેને અમેરિકા પરત મોકલતી વખતે ભારતીય શ્રમ કે વેલ્યુ એડિશન પર કોઈ ટેરિફ લાગશે નહીં. આનાથી અમેરિકન બ્રાન્ડ્સ માટે ભારત એક ‘મેન્યુફેક્ચરિંગ પાર્ટનર’ બની જશે અને સુરતના કારીગરોને અમેરિકાની પ્રીમિયમ ડિઝાઇન્સ પર કામ કરવાની તક મળશે.

૪. એગ્રી-ટેરિફમાં ઘટાડો અને માર્કેટ એક્સેસ

ગણિતનો બીજો છેડો કૃષિ ઉત્પાદનો સાથે જોડાયેલો છે. ભારતે અમેરિકા પાસેથી આવતા DDGs (Distillers Dried Grains), સોયાબીન ઓઈલ અને ટ્રી નટ્સ (જેમ કે બદામ અને અખરોટ) પરના ટેરિફમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરવાની મંજૂરી આપી છે. અમેરિકાના ખેડૂતો માટે ભારત એક વિશાળ બજાર છે. જ્યારે ભારતે આ કૃષિ ટેરિફમાં છૂટછાટ આપી, ત્યારે તેના બદલામાં અમેરિકાએ ભારતની જેનેરિક ફાર્મા દવાઓ અને હીરા પરની ડ્યુટી નાબૂદ કરી. આ ‘રેસિપ્રોકલ’ એટલે કે પરસ્પર હિત ધરાવતું ગણિત છે જે બંને દેશોના અર્થતંત્રને વેગ આપે છે.

૫. ઇન્ટરિમ એગ્રીમેન્ટ (ITA) થી BTA તરફનું પ્રયાણ

આ કરાર અત્યારે ‘ઇન્ટરિમ’ એટલે કે વચગાળાનો છે. તેનું મુખ્ય ગણિત એ છે કે માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં તેને સંપૂર્ણ બાયલેટરલ ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (BTA) માં ફેરવવામાં આવશે. આ વચગાળાના સમયમાં બંને દેશો ‘નોન-ટેરિફ બેરિયર્સ’ એટલે કે વેપારમાં નડતી અન્ય કાયદાકીય અડચણો દૂર કરવા પર કામ કરશે. આ કરાર માત્ર હીરા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ભારતને અમેરિકાના ‘પ્રિફર્ડ ટ્રેડ પાર્ટનર’ (પસંદગીના વેપાર ભાગીદાર) તરીકે સ્થાપિત કરે છે. સપ્લાય ચેઇન રેસિલિયન્સ એટલે કે પુરવઠા શૃંખલાની મજબૂતી માટે અમેરિકા હવે ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને ભારત સાથેના સંબંધો ગાઢ બનાવી રહ્યું છે.

નેચરલ હીરા Vs લેબ-ગ્રોન હીરા : બે અલગ વાર્તાઓ

ભારતીય હીરા ઉદ્યોગ અત્યારે બે સમાંતર પ્રવાહો પર ચાલી રહ્યો છે : પરંપરાગત નેચરલ ડાયમંડ અને આધુનિક લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ (LGD). આ નવા કરારમાં નેચરલ હીરાને એનેક્સ-III હેઠળ સંપૂર્ણ ડ્યુટી ફ્રી (૦%) પ્રવેશ મળ્યો છે, જે સુરતના ૯૦% મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સ માટે વરદાન સાબિત થયો છે. નેચરલ હીરાનું મૂલ્ય તેની વિરલતા અને ભાવનાત્મક જોડાણને કારણે ઊંચું રહે છે, અને અમેરિકામાં તેની માંગ હંમેશા સ્થિર રહી છે. ૫૦% ટેરિફ દૂર થતા હવે આ હીરા અમેરિકન ગ્રાહકો માટે સસ્તા બનશે, જે સીધો લાભ ભારતીય નિકાસકારોને આપશે.

બીજી તરફ, લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ્સ (LGD) ની વાર્તા થોડી જટિલ છે. કરારના વર્તમાન માળખા મુજબ, LGD ને એનેક્સ-III માં સ્થાન મળ્યું નથી, તેથી તેના પર ૧૮% રેસિપ્રોકલ ટેરિફ ચાલુ રહેશે. ભારત અત્યારે વિશ્વમાં લેબ-ગ્રોન હીરાના ઉત્પાદનમાં અગ્રેસર છે. સુરતની અનેક ફેક્ટરીઓ હવે નેચરલમાંથી લેબ-ગ્રોન તરફ વળી છે કારણ કે તે સસ્તા છે અને પર્યાવરણને અનુકૂળ ગણાય છે. ૨૦૨૫માં ટેરિફને કારણે LGD ની નિકાસમાં ૫૧% નો મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો, જેનાથી આ ઉદ્યોગમાં રોકાણ કરનારા સાહસિકો ચિંતામાં મુકાયા હતા.

GJEPC (જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી એક્સપોર્ટ પ્રમોશન કાઉન્સિલ) અત્યારે ભારત સરકાર મારફતે અમેરિકા પર દબાણ લાવી રહી છે કે LGD ને પણ નેચરલ હીરાની જેમ ૦% કેટેગરીમાં લાવવામાં આવે. ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અમેરિકામાં યુવા પેઢી (Gen Z) લેબ-ગ્રોન હીરાને વધુ પસંદ કરી રહી છે. જો ૧૮% ટેરિફ ચાલુ રહેશે, તો ચીન જેવા દેશો આ તકનો લાભ ઉઠાવી શકે છે. ભારત પાસે ટેકનોલોજી અને કુશળ કારીગરો હોવાથી, જો ટેરિફ રાહત મળે તો ભારત આ ક્ષેત્રે વૈશ્વિક એકાધિકાર સ્થાપી શકે છે.

આ બંને શ્રેણીઓ વચ્ચેનું સંતુલન જાળવવું એ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત છે. નેચરલ હીરા સુરતના મોટા અને જૂના ઘરાનાઓનું અસ્તિત્વ ટકાવી રાખશે, જ્યારે લેબ-ગ્રોન હીરા નવા યુગના સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ટેકનોલોજી આધારિત નિકાસને વેગ આપશે. અમેરિકા સાથેની આગામી વાટાઘાટોમાં LGD ને એનેક્સ-III માં સામેલ કરવું એ સુરતની ડાયમંડ ઈન્ડસ્ટ્રીની પ્રાથમિકતા બની રહેશે.

જ્વેલરી અને અન્ય કેટેગરીઝ પર વ્યાપક અસર

જ્વેલરી ક્ષેત્ર માટે આ કરાર નવી ક્ષિતિજો ખોલનારો છે. હવે ભારતીય જ્વેલરી પર ૧૮% રેસિપ્રોકલ ટેરિફ અને ૬% MFN ડ્યુટી મળીને કુલ ૨૪% ડ્યુટી લાગશે. ૨૦૨૫ માં આ દર ૩૧% થી લઈને ૫૭% સુધી પહોંચી ગયો હતો, જેણે ભારતીય જ્વેલરીને અમેરિકન બજારમાં અત્યંત મોંઘી બનાવી દીધી હતી. હવે આ ઘટાડાથી ડિઝાઈનર જ્વેલરી, એન્ટિક ગોલ્ડ જ્વેલરી અને હીરા જડિત જ્વેલરીની નિકાસમાં ૩૦-૪૦% નો ઉછાળો આવવાની સંભાવના છે.

કરારની સૌથી નોંધપાત્ર જોગવાઈ ‘યુએસ-ઓરિજિન કાસ્ટિંગ્સ’ અંગેની છે. અમેરિકાની ડિઝાઇન અને ત્યાંની કાસ્ટિંગ્સ જો ભારતમાં લાવીને અહીંના કારીગરો દ્વારા હીરા જડવામાં આવે (Setting) અને ફરીથી અમેરિકા મોકલવામાં આવે, તો તેને અમેરિકન પ્રોડક્ટ જ ગણવામાં આવશે. આનાથી ભારતીય વેલ્યુ એડિશન પર કોઈ જ ટેક્સ લાગશે નહીં. આ એક એવી વ્યવસ્થા છે જે અમેરિકાની બ્રાન્ડ્સ અને ભારતના ઉત્પાદકો વચ્ચે મજબૂત ભાગીદારી બનાવશે. આનાથી ભારત માત્ર કાચો માલ પૂરો પાડનાર નહીં, પણ ફિનિશ્ડ ગુડ્સનું હબ બનશે.

માત્ર હીરા-ઝવેરાત જ નહીં, પરંતુ આ કરારની અસર અન્ય સેક્ટર્સ પર પણ વ્યાપક છે. એનેક્સ-III હેઠળ જેનેરિક ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને એરક્રાફ્ટ પાર્ટ્સને પણ ટેરિફમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. ભારત વિશ્વની ફાર્મસી ગણાય છે, અને અમેરિકામાં ભારતીય દવાઓની નિકાસ વધવાથી ભારતની ફાર્મા કંપનીઓના માર્જિનમાં સુધારો થશે. તેવી જ રીતે, સંરક્ષણ અને એરોસ્પેસ ક્ષેત્રે એરક્રાફ્ટ પાર્ટ્સની ડ્યુટી ફ્રી નિકાસથી ભારતના એમએસએમઈ (MSME) એકમોને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં જોડાવાની તક મળશે.

આ કરારના અપ્રત્યક્ષ લાભો પણ ઘણા છે. ટેક્સટાઇલ, લેધર અને કેમિકલ્સ જેવા સેક્ટર્સમાં પણ રેસિપ્રોકલ ટેરિફ ૧૮% થવાથી વેપારમાં સરળતા રહેશે. વેપાર ઘાટો (Trade Deficit) ઘટાડવા માટે ભારતે અમેરિકા પાસેથી જે USD ૫૦૦ અબજના પ્રોડક્ટ્સ ખરીદવાની ખાતરી આપી છે, તે બદલામાં ભારતના અનેક નાના ઉદ્યોગો માટે અમેરિકન બજારના દ્વાર ખોલી રહી છે. આ રીતે, આ કરાર સમગ્ર ભારતીય નિકાસ ક્ષેત્ર માટે એક સંતુલિત આર્થિક માળખું પૂરું પાડે છે.

ભારતના ૮+ FTAs : વૈશ્વિક સુવર્ણયુગની કેડી

ભારતની તાજેતરની વેપાર નીતિ અત્યંત આક્રમક રહી છે. ૨૦૨૧ થી ૨૦૨૬ દરમિયાન ભારતે ૮ થી વધુ મહત્વના દેશો અને સંગઠનો સાથે Free Trade Agreements (FTAs) કર્યા છે. મોરેશિયસ (૨૦૨૧) થી શરૂ થયેલી આ સફર હવે UAE, ઓસ્ટ્રેલિયા, EFTA (સ્વિટ્ઝરલેન્ડ, નોર્વે વગેરે), બ્રિટન (UK), ઓમાન, ન્યુઝીલેન્ડ અને યુરોપિયન યુનિયન (EU) સુધી પહોંચી છે. આ કરારોને કારણે ભારતીય જેમ્સ-જ્વેલરી માટે વિશ્વના ૯૮% થી ૧૦૦% બજારો હવે ઝીરો ડ્યુટી પર ઉપલબ્ધ છે.

UAE સાથેના CEPA કરારની અસર સૌથી વધુ રહી છે. ૨૦૨૫ માં જ્યારે અમેરિકામાં નિકાસ ઘટી હતી, ત્યારે UAE માં નિકાસ ૩૨.૪% વધીને USD ૬.૨૫ અબજ થઈ હતી. UAE હવે ભારત માટે રી-એક્સપોર્ટ હબ બની ગયું છે, જ્યાંથી ભારતીય જ્વેલરી આખા મધ્ય-પૂર્વ અને આફ્રિકામાં જાય છે. તેવી જ રીતે, ઓસ્ટ્રેલિયા સાથેના ECTA એ ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ થી ૧૦૦% ઝીરો ડ્યુટી અમલી બનાવી છે, જેણે ઓસિયાનિયા પ્રદેશમાં ભારતનો વ્યાપ ૩૬% વધાર્યો છે.

બ્રિટન (UK) અને યુરોપિયન યુનિયન (EU) સાથેના કરારો સૌથી મોટા ગેમ-ચેન્જર સાબિત થવાના છે. EU FTA જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ થી અમલમાં આવ્યો છે, જેમાં જ્વેલરી પર તાત્કાલિક ઝીરો ડ્યુટી મળી છે. આ કરાર થાઈલેન્ડ અને ચીન જેવા દેશો સામે ભારતને કિંમતની બાબતમાં મોટો ફાયદો આપશે. યુરોપમાં ૧૭ અબજ ડોલરનું જ્વેલરી માર્કેટ છે, જેમાં અત્યાર સુધી ભારતનો ફાળો ઓછો હતો, પણ હવે તે ઝડપથી વધશે.

આ કરારોની શ્રૃંખલાએ ભારતીય નિકાસને એક દેશ પરની નિર્ભરતામાંથી મુક્ત કરી છે. જો કોઈ એક બજાર (જેમ કે ૨૦૨૫ માં અમેરિકા) માં સમસ્યા આવે, તો અન્ય બજારો અર્થતંત્રને ટેકો આપે છે. ઓમાન અને ન્યુઝીલેન્ડ સાથેના તાજેતરના કરારોએ નવા લોજિસ્ટિક્સ ગેટવે ખોલ્યા છે. આ તમામ FTAs અને અમેરિકા સાથેનો ITA મળીને ૨૦૩૦ સુધીમાં ભારતને ૫૦૦ અબજ ડોલરના દ્વિપક્ષીય વેપારના લક્ષ્યાંક તરફ લઈ જઈ રહ્યા છે.

ભારતીય અર્થતંત્ર અને સમાજ પર અસર

હીરા ઉદ્યોગ પરના ટેરિફમાં ઘટાડો એ માત્ર વેપારની વાત નથી, પણ તે સામાજિક પરિવર્તનનું એક માધ્યમ છે. જેમ્સ અને જ્વેલરી સેક્ટર ભારતની જીડીપીમાં અંદાજે ૭% ફાળો આપે છે. આ ઉદ્યોગ વિદેશી વિનિમય કમાવવાનું મુખ્ય સાધન છે. જ્યારે ડોલરમાં કમાણી વધે છે, ત્યારે દેશનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર મજબૂત થાય છે અને રૂપિયાની કિંમત સ્થિર રહે છે. ૨૦૨૫ માં નિકાસ ઘટવાને કારણે રૂપિયા પર જે દબાણ આવ્યું હતું, તે હવે હળવું થશે.

સૌથી મોટી અસર રોજગારી પર છે. ભારતમાં ૫૦ લાખથી વધુ લોકો આ ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા છે. સુરતમાં ૭ લાખ કારીગરો છે, જેઓ પેઢીઓથી હીરા ઘસવાનું કામ કરે છે. ૨૦૨૫ માં હજારો કારીગરો બેરોજગાર થયા હતા, જેનાથી સામાજિક કટોકટી ઊભી થઈ હતી. હવે ટેરિફ મુક્તિથી ફેક્ટરીઓ ફરી શરૂ થતા આ પરિવારોમાં દિવાળી જેવો માહોલ છે.

નવી રોજગારીની તકો ઊભી થવાથી ગ્રામીણ વિસ્તારોમાંથી આવતા યુવાનોને પણ આજીવિકા મળશે. આ ઉદ્યોગમાં મહિલાઓનું યોગદાન પણ નોંધપાત્ર છે. ખાસ કરીને જ્વેલરી ડિઝાઇનિંગ અને હીરાના સોર્ટિંગમાં હજારો મહિલાઓ કાર્યરત છે. આર્થિક તેજી આવવાથી મહિલા સશક્તિકરણને વેગ મળશે. ઉદ્યોગમાં નવી ટેકનોલોજી અને રોકાણ આવતા કારીગરોના કૌશલ્યમાં પણ સુધારો થશે.

આનાથી કારીગરોનું જીવનધોરણ ઊંચું આવશે અને સુરત, મુંબઈ, જયપુર જેવા શહેરોમાં રિયલ એસ્ટેટ અને રિટેલ સેક્ટરમાં પણ તેજી આવશે. વૈશ્વિક મંચ પર ભારતની છબી એક ‘વિશ્વસનીય ભાગીદાર’ તરીકે ઉપસી છે.

અમેરિકા સાથેનો કરાર અને USD ૫૦૦ અબજની ખરીદીની પ્રતિબદ્ધતા ભારતને માત્ર એક ગ્રાહક તરીકે જ નહીં, પણ એક વ્યૂહાત્મક આર્થિક શક્તિ તરીકે સ્થાપિત કરે છે. આનાથી ભારતની વેપાર નીતિ વધુ મજબૂત બનશે અને ભવિષ્યમાં અન્ય વિકસિત દેશો પણ ભારત સાથે વેપાર કરવા પ્રેરાશે. અંતે, આ સમગ્ર પ્રક્રિયા દેશની આર્થિક વૃદ્ધિ દરમાં ૦.૫ થી ૧% નો વધારો કરવાનું સામર્થ્ય ધરાવે છે.

આગળની આશાઓ અને પડકારો

ભલે આ કરાર એક મોટી જીત છે, પરંતુ આપણે સાવચેત રહેવું પડશે. ચીન સાથેની સ્પર્ધા, વૈશ્વિક માંગમાં આવતા ઉતાર-ચઢાવ અને લેબ-ગ્રોન હીરાના ભાવમાં થતી વધ-ઘટ એ મુખ્ય પડકારો છે. GJEPC અને ભારત સરકારે સતત મોનિટરિંગ કરવું પડશે અને નવા બજારો શોધવા પડશે.

ભારત વૈશ્વિક જ્વેલરી હબ તરીકે

નિષ્કર્ષરૂપે કહી શકાય કે અમેરિકાનો ૦% ટેરિફ અને ભારતના વિવિધ FTAs એ ભારતીય હીરા ઉદ્યોગ માટે એક ‘સુવર્ણ યુગ’ ની શરૂઆત છે. સુરતના ૭ લાખ કારીગરોની કુશળતા હવે કોઈપણ આર્થિક બેરિયર વગર વિશ્વના ખૂણે-ખૂણે પહોંચશે. ભારત હવે માત્ર હીરા પોલિશિંગનું કેન્દ્ર નથી, પરંતુ તે વિશ્વનું મુખ્ય ‘જ્વેલરી મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ’ બનવા તરફ મજબૂત ડગલાં ભરી રહ્યું છે.

આ કરાર ભારતની આર્થિક કૂટનીતિની એક મોટી સફળતા છે, જે આવનારા દાયકાઓ સુધી દેશના અર્થતંત્રને ગતિ આપતી રહેશે. GJEPC ચેરમેન કિરીટ ભંસાલીએ કહ્યું કે આ નિર્ણય ઉદ્યોગ માટે ટર્નિંગ પોઇન્ટ છે અને સ્પર્ધાત્મકતા પુનઃસ્થાપિત થશે.

લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ્સ પર હજુ ૧૮% ટેરિફ રહેશે, જેનાથી નેચરલ ડાયમંડ્સને વધુ લાભ મળશે. ૨૦૨૫માં LGD નિકાસ પણ ૧૦-૫૧% ઘટી હતી; હવે ઉદ્યોગને LGDને પણ સમાવેશવા માટે અપીલ કરવામાં આવી છે.

જ્વેલરીમાં US-origin કાસ્ટિંગ્સને ભારતમાં ફિનિશિંગ પછી પણ US-origin ગણવામાં આવશે, જેનાથી વેલ્યુ એડિશન પર કોઈ ટેરિફ નહીં. આનાથી યુએસ ડિઝાઇન અને ભારતીય કારીગરીનું સંયોજન વધુ આકર્ષક બનશે.

Disclaimer : This information has been collected through secondary research and Diamond City Newspaper is not responsible for any errors in the same.