મુંબઈ ખાતે આયોજિત 52મા ઈન્ડિયા જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી એવોર્ડ્સમાં કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે ભારતને રત્ન અને ઝવેરાત ક્ષેત્રનું વૈશ્વિક હબ બનાવવાનું આકાંક્ષી વિઝન રજૂ કર્યું હતું. ભારતમાં આ ઉદ્યોગનો ઈતિહાસ 6,000 વર્ષ જૂનો છે અને આજે પણ વિશ્વના 90%થી વધુ હીરાનું કટિંગ અને પોલિશિંગ સુરત અને મુંબઈમાં થાય છે.
DIAMOND CITY NEWS, SURAT
ઐતિહાસિક વારસો અને હાલની વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ
મુંબઈના આર્થિક હૃદયસમા વિસ્તારમાં આયોજિત 52મા ઈન્ડિયા જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી એવોર્ડ્સ (IGJA) ના ગ્રાન્ડ સમારોહમાં કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકાર મંત્રી અમિત શાહે દેશના રત્ન અને આભૂષણ ઉદ્યોગ માટે એક ભવ્ય, આકાંક્ષી અને ઐતિહાસિક બ્લૂપ્રિન્ટ દેશવાસીઓ અને ઉદ્યોગકારો સમક્ષ મૂકી છે. અમિત શાહે તેમના સંબોધનમાં સ્પષ્ટપણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારત હવે માત્ર વિશ્વનો એક મોટો મેન્યુફેક્ચરિંગ દેશ બનીને સંતોષ માની શકે નહીં, પરંતુ આગામી કેટલાક જ વર્ષોમાં દેશ સમગ્ર વિશ્વ માટે રત્નો અને ઝવેરાત ક્ષેત્રનું અલ્ટીમેટ ગ્લોબલ હબ બનવા જઈ રહ્યું છે.
ભારતમાં રત્ન અને આભૂષણનો ઈતિહાસ કંઈ અચાનક શરૂ થયેલી પ્રવૃત્તિ નથી. આ ક્ષેત્ર ભારતીય સંસ્કૃતિ, પરંપરા, કલાત્મકતા અને અર્થતંત્ર સાથે છેલ્લાં 6,000થી પણ વધુ વર્ષોથી ગાઢ રીતે જોડાયેલું છે. વૈદિક કાળથી લઈને સિંધુ ખીણની સભ્યતા અને ત્યારબાદ ભારતીય રાજવી યુગ સુધી, ભારતના કટિંગ, પોલિશિંગ અને જ્વેલરી ડિઝાઈનિંગની કળા વિશ્વભરમાં અપ્રતિમ રહી છે. ભારતે સદીઓથી વિશ્વને હીરા અને કિંમતી પત્થરોની પરખ અને તેનો શણગાર આપ્યો છે. આ 6,000 વર્ષ જૂના સમૃદ્ધ વારસા અને કૌશલ્યના આધારે જ આજે ભારત વૈશ્વિક સ્તરે હીરા ઉદ્યોગમાં પોતાનું અનોખું અને મજબૂત સ્થાન જાળવી શક્યું છે.
હાલની વૈશ્વિક પરિસ્થિતિની વાત કરીએ તો, સમગ્ર વિશ્વનું રત્ન અને ઝવેરાત બજાર ખૂબ જ ઝડપથી પરિવર્તિત થઈ રહ્યું છે. ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ, વૈશ્વિક ફુગાવો, પુરવઠા શૃંખલાના પડકારો અને ગ્રાહકોની બદલાતી પસંદગીઓને કારણે પરંપરાગત માર્કેટમાં નવા વલણો જોવા મળી રહ્યા છે. વિશ્વભરમાં આજે ગ્રાહકો માત્ર સુંદરતા નહીં, પરંતુ પારદર્શિતા, પર્યાવરણીય અનુકૂળતા અને નૈતિક સોર્સિંગને પ્રાધાન્ય આપી રહ્યા છે. આ વૈશ્વિક બદલાવ વચ્ચે પણ ભારતે પોતાની સ્થિરતા જાળવી રાખી છે. વિશ્વભરમાં નિકાસ માટેના કટ અને પોલિશ થયેલા હીરામાં ભારતનો દબદબો અકબંધ છે, પરંતુ હવે વૈશ્વિક બજારમાં વ્યાપક પહોંચ સ્થાપવા માટે ભારતે પોતાની પરંપરાગત સરહદો ઓળંગીને પ્રોસેસિંગની સાથે સાથે બ્રાન્ડિંગ અને રિટેલિંગ ક્ષેત્રે પણ વૈશ્વિક પ્રભુત્વ મેળવવું અનિવાર્ય બન્યું છે.
ભારતીય ઉદ્યોગની વર્તમાન સ્થિતિ અને આંકડાકીય ચિત્ર
ભારતીય જ્વેલરી અને ડાયમંડ સેક્ટર વર્તમાન સમયે દેશના અર્થતંત્રનો પાયાનો થાંભલો છે. આ ક્ષેત્ર માત્ર વિદેશી હૂંડિયામણ કમાઈ આપવા પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ દેશના કરોડો પરિવારને આજીવિકા પૂરી પાડે છે. હાલના આંકડા મુજબ, વિશ્વમાં કટ અને પોલિશ થતા દર 10 હીરામાંથી 9 હીરા ભારતમાં પ્રોસેસ થાય છે. ગુજરાતનું સુરત શહેર સમગ્ર વિશ્વનું સૌથી મોટું હીરા કટિંગ અને પોલિશિંગ સેન્ટર બનીને ઊભરી આવ્યું છે, જ્યાં લાખો કુશળ કારીગરો રાત-દિવસ રત્નોને આકાર આપે છે. જ્યારે દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈ ઈન્ટરનેશનલ ટ્રેડિંગ, ફાઇનાન્સિંગ અને નિકાસ માટેનું મુખ્ય ગ્લોબલ કેન્દ્ર બની ગયું છે. સુરત અને મુંબઈની આ જુગલબંદી ભારતીય જ્વેલરી ક્ષેત્રને અજોડ શક્તિ આપે છે.
આંકડાકીય દ્રષ્ટિએ વિશ્લેષણ કરીએ તો, ભારતીય જ્વેલરી ઉદ્યોગનું કદ વર્ષ 2025 સુધીમાં ₹2.44 ટ્રિલિયનના વિશાળ સ્તરે પહોંચી ચૂક્યું છે. ભારતની કુલ મર્ચેન્ડાઇઝ નિકાસમાં આ સેક્ટરનો હિસ્સો 6.3% જેટલો અતિ મહત્વપૂર્ણ છે. આ ઉપરાંત, આ ઉદ્યોગ દેશમાં અંદાજે 75 લાખ (7.5 મિલિયન) લોકોને પ્રત્યક્ષ અને અપ્રત્યક્ષ રોજગારી પૂરી પાડે છે. ભારતે પરંપરાગત રીતે મધ્ય પૂર્વ, હોંગકોંગ, યુરોપ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા જેવા અગ્રણી બજારોમાં સિંહફાળો જાળવી રાખ્યો છે. જોકે, બદલાતા સમય સાથે ભારતીય નિકાસકારો હવે લેટિન અમેરિકા, આફ્રિકા અને સાઉથ-ઈસ્ટ એશિયાના નવા સભાન બજારોની શોધ પણ સક્રિય રીતે કરી રહ્યા છે.
આ ઉદ્યોગને વધુ વેગ આપવા અને વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં આગળ રાખવા માટે ભારત સરકાર અને ખાનગી ક્ષેત્ર દ્વારા કરોડો રૂપિયાના અત્યાધુનિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે :
ભારત રત્ન મેગા CFC (SEEPZ) : મુંબઈના સાન્ટાક્રુઝ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ એક્સપોર્ટ પ્રોસેસિંગ ઝોન (SEEPZ) ખાતે 125,000 ચોરસ ફૂટના વિશાળ વિસ્તારમાં પથરાયેલા “ભારત રત્ન મેગા કોમન ફેસિલીટી સેન્ટર’નું તાજેતરમાં જ ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું છે. આ સેન્ટરમાં 3D પ્રિન્ટિંગ, એડવાન્સ્ડ લેઝર કાસ્ટિંગ, ગોલ્ડ અને પ્લેટિનમ રિફાઇનિંગ તેમજ રિસર્ચ અને ટ્રેનિંગ માટેના અત્યાધુનિક મશીનો અને ઈક્વિપમેન્ટ્સ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે, જેથી નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગકારો પણ વૈશ્વિક કક્ષાની સુવિધાઓનો ઉપયોગ કરી શકે.
ઈન્ડિયા જ્વેલરી પાર્ક : મુંબઈ નજીક આકાર લઈ રહેલો આ ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ ઉદ્યોગ માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે. આ પાર્કમાં અંદાજે ₹50,000 કરોડ ($5.2 બિલિયન) નું જંગી રોકાણ આવવાની ધારણા છે. આ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થતાંની સાથે જ એક જ છત નીચે તમામ સુવિધાઓ મળશે અને તેનાથી ક્ષેત્રમાં 1,00,000 થી વધુ નવી કુશળ રોજગારીની તકો ઊભી થશે.
અમિત શાહની હાકલ
52મા IGJA સમારોહ દરમિયાન ગૃહમંત્રી અમિત શાહે ઉદ્યોગજગતને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને દૂરંદેશી વિઝન આપતાં કહ્યું કે, “હવે માત્ર કામ કરવાની ગતિ (Speed) વધારવાથી કામ નહીં ચાલે, પરંતુ આપણે કામનો વ્યાપ અને સ્કેલ (Scale of Operations) સંપૂર્ણપણે બદલવો પડશે.”
તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારતે હવે પરંપરાગત નેચરલ ડાયમંડના પ્રોસેસિંગ પૂરતું મર્યાદિત રહેવાના બદલે “લેબ ગ્રોન ડાયમંડ” (LGD) ના ઉભરતા યુગમાં વૈશ્વિક લીડર બનવું પડશે. ગૃહમંત્રીના મતે, આગામી સમયમાં લેબ ગ્રોન ડાયમંડની માર્કેટ વર્તમાન ડાયમંડ માર્કેટ કરતાં અંદાજે 50 ગણી મોટી થવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેમણે ભારપૂર્વક આહ્વાન કર્યું હતું કે ભારતે લેબ ગ્રોન ડાયમંડના ઉત્પાદનથી લઈને વિદેશોમાં તેના રિટેલ શોરૂમ્સ ખોલવા સુધીની સંપૂર્ણ વેલ્યુ ચેઈન પર પોતાનું વર્ચસ્વ સ્થાપિત કરવું પડશે. આ લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે ભારતીય ઉદ્યોગકારોએ નવીન ટેકનોલોજી અપનાવીને પોતાની સ્વદેશી બ્રાન્ડ્સને વૈશ્વિક સ્તરે પ્રસ્થાપિત કરવી અત્યંત જરૂરી છે.
વિઝન @2047
ભારત સરકારે દેશની આઝાદીના 100 વર્ષ પૂર્ણ થવાના અવસરે, એટલે કે 15 ઓગસ્ટ 2047 સુધીમાં ભારતને વિશ્વના દરેક પ્રમુખ સેક્ટરમાં ‘વૈશ્વિક લીડર’ (Global Leader) બનાવવાનું ભવ્ય લક્ષ્યાંક રાખ્યું છે. આ ‘વિકસિત ભારત @2047’ ના સંકલ્પને સાકાર કરવામાં જેમ્સ અને જ્વેલરી ક્ષેત્ર એક એન્જિન સમાન ભૂમિકા ભજવશે.
100 વર્ષની આઝાદીની ઉજવણી વખતે જ્યારે ભારત વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા તરીકે પ્રસ્થાપિત થઈ ચૂક્યું હશે, ત્યારે દેશનું જ્વેલરી સેક્ટર માત્ર ‘દુનિયાનું ફેક્ટરી હાઉસ’ નહીં હોય, પરંતુ તે વૈશ્વિક ફેશન, ડિઝાઈનિંગ, ટેકનોલોજી અને લક્ઝરી ટ્રેન્ડ્સ નક્કી કરનારું ‘ટ્રેન્ડ સેટર’ બનશે. સુરતના હીરા ઘસવાના નાના કારખાનાથી શરૂ થયેલી આ યાત્રા મુંબઈના કોર્પોરેટ ટ્રેડિંગ હાઉસ થઈને ન્યુ યોર્ક, લંડન, પેરિસ અને દુબઈના લક્ઝરી મોલ્સ સુધી પહોંચશે.
અમિત શાહના આજના આ સંબોધને સમગ્ર ભારતીય જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી ઉદ્યોગમાં એક નવો ઉત્સાહ, આત્મવિશ્વાસ અને સ્પષ્ટ દિશા પૂરી પાડી છે. 6,000 વર્ષ જૂનો વારસો, સુરત-મુંબઈની અજોડ તાકાત, નવીનતમ લેબ ગ્રોન ડાયમંડ ટેકનોલોજી અને સરકારનું મજબૂત નીતિગત સમર્થન – આ ચારેય પરિબળો ભેગા મળીને ભારતને જેમ્સ અને જ્વેલરી ક્ષેત્રે વિશ્વના અવિવાદિત તાજ પહેરાવવા માટે સજ્જ છે.
એક્સપોર્ટ પ્રોમોશન, FTAs અને સરકારી નીતિઓ
ભારત સરકાર દ્વારા વિશ્વના દેશો સાથે કરવામાં આવી રહેલા સાર્વત્રિક મુક્ત વેપાર કરારો (Free Trade Agreements) આ ઉદ્યોગ માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ રહ્યા છે. યુએઈ (UAE) અને ઓસ્ટ્રેલિયા સાથે થયેલા FTAs ને કારણે ભારતીય જ્વેલરીની નિકાસમાં સીધો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, અને હવે યુકે (UK) તથા યુરોપિયન યુનિયન (EU) સાથેના કરારોથી નિકાસના નવા દ્વાર ખુલશે. કસ્ટમ ડ્યુટીનું સરળીકરણ, સ્પેશિયલ નોટિફાઇડ ઝોન્સ (SNZ) ની સ્થાપના અને એક્સપોર્ટ લિબરલાઇઝેશન જેવા નીતિગત નિર્ણયો દ્વારા સરકાર નિકાસકારો માટે સુગમ વ્યાપારિક વાતાવરણ (Ease of Doing Business) ઊભું કરી રહી છે, જેથી ભારતીય વેપારીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સહેલાઈથી સ્પર્ધા કરી શકે.
MSME સેક્ટરનું સશક્તિકરણ અને નાણાકીય ટેકો
ભારતીય જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી સેક્ટરનો મોટો હિસ્સો નાના અને મધ્યમ કદના ઉદ્યોગો (MSME) પર આધારિત છે. આ નાના એકમોને આધુનિક મશીનરી ખરીદવા અને ગ્લોબલ એક્સપોઝર મેળવવા માટે સરળ અને વ્યાજબી દરે બેંકિંગ ધિરાણ (Working Capital) પૂરું પાડવું અત્યંત જરૂરી છે. મુંબઈના મેગા CFC જેવા પ્રોજેક્ટ્સ નાના ઉદ્યોગકારોને ટેકનોલોજીકલ પાવર પૂરો પાડે છે, જેથી તેઓ મોટા ખર્ચ વગર અત્યાધુનિક 3D પ્રિન્ટિંગ અને રિફાઇનિંગ કરી શકે. જ્યારે દેશનો નાનો વેપારી અને કારીગર સશક્ત બનશે, ત્યારે જ આ સમગ્ર ઉદ્યોગનો પાયો મજબૂત થશે અને ભારત 2047 સુધીમાં રત્ન અને આભૂષણ ક્ષેત્રે વિશ્વમાં અવિવાદિત રીતે પ્રથમ સ્થાને પહોંચી શકશે.
અમિત શાહે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, દેશ માટે હવે માત્ર પરંપરાગત પ્રોસેસિંગ પૂરતું નથી, પરંતુ લેબ ગ્રોન ડાયમંડ (LGD) ના ઉભરતા 50 ગણા મોટા માર્કેટ પર ભારતે સંપૂર્ણ કંટ્રોલ મેળવવો પડશે. ભારતે માત્ર હીરા બનાવવાના બદલે સાધનોના નિર્માણ, પોતાની ઓરિજિનલ બ્રાન્ડ્સ ઊભી કરવા અને વિશ્વભરમાં રિટેલ આઉટલેટ્સ ખોલવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે.
અમિત શાહે સ્પષ્ટપણે આહ્વાન કર્યું કે, લેબ ગ્રોન ડાયમંડના ક્ષેત્રમાં ભારતે માત્ર હીરા ઉગાડવા કે પોલિશ કરવા સુધી સીમિત નથી રહેવાનું, પરંતુ આખી ‘વેલ્યુ ચેઈન’ (Complete Value Chain) પર કબજો જમાવવાનો છે.
આ માટે ભારતે નીચે મુજબના મહત્વના પગલાં લેવા પડશે:
ઈક્વિપમેન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ : લેબ ગ્રોન ડાયમંડ બનાવવા માટે વપરાતા રિયેક્ટર્સ, HPHT અને CVD મશીનો અને અન્ય ટેકનોલોજીકલ સાધનોનું ઉત્પાદન ભારતમાં જ ‘મેક ઈન ઈન્ડિયા’ હેઠળ થવું જોઈએ, જેથી વિદેશી ટેકનોલોજી પરની નિર્ભરતા ઘટે.
રો મેટીરિયલ અને ઉત્પાદન ક્ષમતા : લેબ ડાયમંડ માટે જરૂરી સીડ્સ (Seeds) અને ગેસ ઈકોસિસ્ટમ દેશમાં જ વિકસાવીને ઉત્પાદન ખર્ચમાં ઘટાડો કરવો અને ગુણવત્તામાં વિશ્વમાં શ્રેષ્ઠ બનવું.
બ્રાન્ડ નિર્માણ અને વૈશ્વિક ઓળખ : ભારતીય વેપારીઓએ માત્ર બીજાના ઓર્ડર પર કામ કરવાના બદલે પોતાની સ્વદેશી બ્રાન્ડ્સ ઊભી કરવી પડશે. આ ભારતીય બ્રાન્ડ્સ વૈશ્વિક સ્તરે લક્ઝરી માર્કેટમાં રિટિલ સ્ટોર્સ ખોલીને સીધા વૈશ્વિક ગ્રાહકો સુધી પહોંચે તે સમયની માંગ છે.
ઈકોસિસ્ટમ પર ભારતીય નિયંત્રણ : અમિત શાહે કહ્યું હતું કે, “આપણી પાસે જરૂરી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર છે, અદ્ભુત કૌશલ્ય છે, પૂરતી મૂડી છે અને અત્યંત સાહસિક ઉદ્યોગસાહસિકો છે. આપણે એવી તૈયારી કરવી જોઈએ કે લેબ ગ્રોન ડાયમંડનું આખું ઈકોસિસ્ટમ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ વેલ્યુ ચેઈન ભારતીયોના હાથમાં જ હોય.’
ગવર્મેન્ટની ભૂમિકા, ઉદ્યોગકારોની જવાબદારી અને ટાર્ગેટ એચિવમેન્ટ પ્રોસેસ
આ વિશાળ અને આકાંક્ષી લક્ષ્યાંકોને હાંસલ કરવા માટે સરકાર અને ઉદ્યોગકારો બંનેએ ખભેથી ખભા મિલાવીને એક સુગ્રથિત રોડમેપ પર કામ કરવું પડશે. સરકાર અને ખાનગી સેક્ટરના આ સંયુક્ત પ્રયાસોથી જ ભારત વૈશ્વિક બજારમાં પોતાનું સાર્વભૌમત્વ સ્થાપિત કરી શકશે.
સરકાર શું કરશે?
કેન્દ્ર સરકાર આ ક્ષેત્રને વેગ આપવા માટે નીતિગત અને નાણાકીય સ્તરે તમામ સહયોગ આપવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. સરકાર દ્વારા લેબ ગ્રોન ડાયમંડના સંશોધન માટે આઈઆઈટી (IITs) જેવી અગ્રણી સંસ્થાઓને ગ્રાન્ટ આપવામાં આવી રહી છે. આ ઉપરાંત, કસ્ટમ ડ્યુટીનું સરળીકરણ, એક્સપોર્ટ પ્રમોશન સ્કીમ્સ, જ્વેલરી પાર્ક્સ માટે જમીન અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની ફાળવણી તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વેપાર કરારો (FTAs) દ્વારા ભારતીય જ્વેલરી માટે વૈશ્વિક બજારોના દરવાજા ખોલવાની કામગીરી સરકાર ઝડપથી કરી રહી છે. અમિત શાહે આશ્વાસન આપ્યું હતું કે સમગ્ર ઈકોસિસ્ટમ પર ભારતનો કબજો રહે તે માટે સરકાર તમામ યોગ્ય નીતિગત પગલાં (Appropriate Measures) અમલમાં મુકશે.
ઉદ્યોગકારોએ શું કરવાનું રહેશે?
ભારતીય ઉદ્યોગકારોએ પરંપરાગત માનસિકતામાંથી બહાર આવીને આધુનિક મેનેજમેન્ટ, આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI), ડિઝાઈનિંગ સોફ્ટવેર અને ગ્લોબલ માર્કેટિંગમાં જંગી રોકાણ કરવું પડશે. માત્ર જોબ-વર્ક કે થર્ડ-પાર્ટી સપ્લાયર બનવાના બદલે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીય ફ્લેગશિપ સ્ટોર્સ ખોલવા પડશે. આ ઉપરાંત, કારીગરોના સ્કિલ ડેવલપમેન્ટ, સેફ્ટી અને વર્કિંગ કંડિશન સુધારીને આંતરરાષ્ટ્રીય ઈએસજીના ધોરણો પૂરા કરવા પડશે.
ટાર્ગેટ કેવી રીતે હાંસલ થશે?
લક્ષ્યાંકોને હાંસલ કરવા માટે તબક્કાવાર કાર્ય યોજના જરૂરી છે :
- ટૂંકા ગાળાનું આયોજન (1 થી 3 વર્ષ) : મેગા CFC અને ઈન્ડિયા જ્વેલરી પાર્ક જેવા પ્રોજેક્ટ્સને સંપૂર્ણ ક્ષમતા સાથે કાર્યરત કરવા અને લેબ ગ્રોન ડાયમંડ મશીનરીનું સ્થાનિક ઉત્પાદન શરૂ કરવું.
- મધ્યમ ગાળાનું આયોજન (3 થી 7 વર્ષ) : યુરોપ, અમેરિકા અને મિડલ ઈસ્ટમાં 500થી વધુ ભારતીય ઓરિજિનલ બ્રાન્ડ્સના રિટેલ આઉટલેટ્સ સ્થાપિત કરવા અને નિકાસ ડબલ કરવી.
- લાંબા ગાળાનું આયોજન (2047 સુધી) : વિશ્વના કટ, પોલિશ્ડ, લેબ-ગ્રોન અને ડિઝાઈનર જ્વેલરી માર્કેટના 80%થી વધુ હિસ્સા પર ભારતનો સીધો કંટ્રોલ સ્થાપિત કરવો.
ભારતીય હસ્તકળાથી ડિજિટલ યુગ સુધીની સફર
ગૃહમંત્રી અમિત શાહે ભારતીય કારીગરોના કૌશલ્યને બિરદાવતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ભારતની ખરી તાકાત તેના લાખો કુશળ કારીગરોની આંગળીઓમાં છુપાયેલી અપ્રતિમ કળા છે. દાયકાઓથી પેઢી દર પેઢી ચાલી આવતી હીરા ઘસવાની અને આભૂષણો ઘડવાની આ પરંપરાગત કળાને હવે આધુનિક ટેકનોલોજી સાથે જોડવાનો સમય આવી ગયો છે. AI (આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ), કમ્પ્યુટર-એિડેડ ડિઝાઇનિંગ (CAD) અને ઓટોમેટેડ પોલિશિંગ મશીનરી જેવી ટેકનોલોજી અપનાવીને કારીગરોની કાર્યક્ષમતા અને ઉત્પાદન ગુણવત્તામાં અનેકગણો વધારો કરી શકાય તેમ છે. દેશમાં ચાલતા કૌશલ્ય વિકાસ કાર્યક્રમો (Skill India) હેઠળ જ્વેલરી ડિઝાઇનિંગ અને જેમોલોજીના ક્ષેત્રે યુવાનોને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરનું પ્રશિક્ષણ આપીને આગામી પેઢીને વૈશ્વિક સ્પર્ધા માટે સજ્જ કરવામાં આવી રહી છે, જેથી ભારતીય આભૂષણોની વૈશ્વિક માંગ અવિરત જળવાઈ રહે.
વૈશ્વિક બ્રાન્ડિંગ અને ‘મેડ ઇન ઇન્ડિયા’
વર્તમાન સમયે ભારત હીરાનું મોટું પ્રોસેસિંગ સેન્ટર હોવા છતાં, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સૌથી વધુ નફો વૈશ્વિક લક્ઝરી બ્રાન્ડ્સ મેળવે છે જે ભારતમાં કટ અને પોલિશ થયેલા હીરા ખરીદીને પોતાના લેબલ હેઠળ વેચે છે. આ પરિસ્થિતિને બદલવા માટે અમિત શાહે ભારતીય ઉદ્યોગકારોને જોરદાર આહ્વાન કર્યું હતું. ભારતે હવે વિશ્વના અગ્રણી શહેરો જેમ કે ન્યૂ યોર્ક, લંડન, ટોક્યો, પેરિસ અને દુબઈમાં પોતાના ફ્લેગશિપ રિટેલ આઉટલેટ્સ સ્થાપિત કરવા પડશે. જ્યારે ‘મેડ ઇન ઇન્ડિયા’ નો ટેગ ધરાવતી ભારતીય જ્વેલરી બ્રાન્ડ્સ વૈશ્વિક લક્ઝરી માર્કેટમાં સીધું વેચાણ કરશે, ત્યારે જ વેલ્યુ ચેઈનનો મહત્તમ નફો ભારતીય વેપારીઓ અને દેશના અર્થતંત્રને મળશે.
ઈએસજી ધોરણો, ગ્રીન એનર્જી અને સસ્ટેનેબિલિટી
વૈશ્વિક ગ્રાહકોમાં પર્યાવરણ અને નૈતિક મૂલ્યો પ્રત્યે જાગૃતિ વધતા, રત્ન-ઝવેરાત ઉદ્યોગ માટે સસ્ટેનેબિલિટી (ટકાઉપણું) અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે. લેબ ગ્રોન ડાયમંડ (LGD) ના ઉત્પાદનમાં મોટા પ્રમાણમાં વીજળી વપરાય છે, તેથી તેને સોલર અને વિન્ડ એનર્જી જેવા પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા (Renewable Energy) સ્ત્રોતો સાથે જોડવા પર ભાર મુકવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત, સપ્લાય ચેઈનમાં પારદર્શિતા માટે બ્લોકચેન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવો જરૂરી બન્યો છે, જેથી ગ્રાહકો જાણી શકે કે હીરો નૈતિક રીતે (Conflict-Free) તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. પર્યાવરણીય, સામાજિક અને સુશાસન (ESG) ના ધોરણો પૂર્ણ કરીને ભારત વૈશ્વિક સ્તરે પર્યાવરણ-પ્રેમી (Eco-Friendly) જ્વેલરી ઉત્પાદક તરીકે પોતાની આગવી ઈમેજ બનાવી શકે છે.
સમગ્ર રીતે જોતાં, ભારતનો 6,000 વર્ષ જૂનો સમૃદ્ધ વારસો, સુરત અને મુંબઈની અજોડ મેન્યુફેક્ચરિંગ તાકાત તથા સરકારનું મજબૂત નીતિગત સમર્થન દેશને રત્ન અને ઝવેરાત ક્ષેત્રે નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવા સજ્જ છે. લેબ ગ્રોન ડાયમંડની નવી ક્રાંતિને અપનાવીને, આધુનિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરીને અને સ્વદેશી બ્રાન્ડ્સ દ્વારા વૈશ્વિક બજાર પર પ્રભુત્વ મેળવીને ભારત માત્ર પ્રોસેસિંગ સેન્ટર મટીને વિશ્વનું અલ્ટીમેટ જ્વેલરી હબ બનવા તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. અમિત શાહ દ્વારા રજૂ કરાયેલું આ દૂરંદેશી વિઝન ભારતીય ઉદ્યોગકારો અને કારીગરોના કૌશલ્યને નવી દિશા આપશે, જે ‘વિકસિત ભારત @2047’ ના સંકલ્પ હેઠળ દેશને આ ક્ષેત્રમાં અવિવાદિત રીતે વૈશ્વિક લીડર બનાવવાનો ભવ્ય માર્ગ પ્રશસ્ત કરે છે.
Disclaimer : This information has been collected through secondary research and Diamond City Newspaper is not responsible for any errors in the same.
ડાયમંડ સિટી પર ગુજરાત, રાષ્ટ્રીય, આંતરરાષ્ટ્રીય, બિઝનેસ સહિતના હીરા ઉદ્યોગના તમામ સમાચાર વાંચો. લેટેસ્ટ ન્યૂઝથી અપડેટ રહેવા માટે સોશ્યિલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાઓ.
FACEBOOK | TWITTER | TELEGRAM | PINTEREST | LINKEDIN | INSTAGRAM | WHATSAPP | YOUTUBE
