રત્નોનું ‘બર્થ સર્ટિફિકેટ’ કેવી રીતે નક્કી કરે છે GIA?

DIAMOND CITY NEWS, SURAT

“કુદરત હંમેશાં એક અસ્તવ્યસ્ત અને અશુદ્ધ રસોડામાં રાંધે છે (Mother Nature cooks in a dirty kitchen).” જેમોલોજી (રત્નશાસ્ત્ર) ની દુનિયામાં વપરાતી આ રસપ્રદ કહેવત એ સ્પષ્ટ કરે છે કે, પૃથ્વીના પેટાળમાં રત્નોના નિર્માણ વખતે તેમાં રહી જતા અશુદ્ધિઓના કણો, ટ્રેસ એલિમેન્ટ્સ (સુક્ષ્મ તત્વો) અને કુદરતી દબાણના નિશાનો જ વાસ્તવમાં તે રત્ન ક્યાંથી આવ્યું છે તેની ઓળખ આપે છે.

પ્રખ્યાત સંસ્થા જેમોલોજીકલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ અમેરિકા (GIA) ના કલર્ડ સ્ટોન્સ વિભાગના સુપરવાઈઝર નિકોલ અહલાઇને ‘રેપાપોર્ટ જેમટોક્સ’ સિરીઝમાં રત્નોના મૂળ સ્થાનની ઓળખ કરવાની વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા પરથી પડદો ઉઠાવ્યો છે.

ભૌગોલિક ઇતિહાસ અને પથ્થરોની અંદર છુપાયેલી વાર્તા

દરેક રત્નનો પોતાનો એક અનન્ય ભૌગોલિક ઇતિહાસ હોય છે, જે તેના પર કાયમી છાપ છોડી જાય છે. ઉદાહરણ તરીકે :

• શ્રીલંકાના બ્લુ સેફાયર (નીલમ) : આ રત્નો મેટામોર્ફિક (રૂપાંતરિત) પ્રક્રિયાથી બનેલા છે. કરોડો વર્ષો પહેલા જ્યારે પૃથ્વી પર ખંડો એકબીજા સાથે ટકરાયા અને ખડકોનું પુનઃસ્ફટિકીકરણ થયું, ત્યારે આ નીલમ અસ્તિત્વમાં આવ્યા હતા.
• ઓસ્ટ્રેલિયાના સેફાયર : આ પથ્થરો મેગ્મેટિક (અગ્નિકૃત) પ્રક્રિયામાંથી બને છે, જે પૃથ્વીના ઊંડા પેટાળમાં રહેલા પીગળેલા લાવા અથવા મેગ્મામાંથી બહાર આવે છે.

આ બંને પ્રકારના પથ્થરો દેખાવમાં સમાન હોવા છતાં, તેમની અંદર રહેલા માઇક્રોસ્કોપિક લક્ષણો અને કેમિકલ કમ્પોઝિશન સંપૂર્ણપણે અલગ હોય છે.

GIA ની ગ્લોબલ રેફરન્સ સિસ્ટમ અને ફિલ્ડ જેમોલોજી

જીઆઈએ (GIA) ના ફિલ્ડ જેમોલોજિસ્ટ્સ વિશ્વભરની સક્રિય ખાણો અને ઉત્પાદક સ્થળોની રૂબરૂ મુલાકાત લે છે. તેઓ સીધા ખાણમાંથી અસલી પથ્થરોના સેમ્પલ (નમૂના) એકત્રિત કરે છે. આ સેમ્પલ્સને લેબોરેટરીમાં લાવી અત્યાધુનિક વૈજ્ઞાનિક સાધનો અને સ્પેક્ટ્રોસ્કોપી દ્વારા તપાસવામાં આવે છે.

આ ડેટાના આધારે એક વિશાળ વૈશ્વિક રેફરન્સ ડેટાબેઝ તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ તમામ માહિતી અને સેમ્પલના અંશો GIA ની વિશ્વભરમાં આવેલી તમામ લેબોરેટરીઝમાં મોકલવામાં આવે છે.

આથી, જ્યારે પણ કોઈ વેપારી કે ગ્રાહક પોતાનો કિંમતી પથ્થર ટેસ્ટિંગ માટે લાવે, ત્યારે લેબના નિષ્ણાતો તેના રાસાયણિક ગુણધર્મોને ડેટાબેઝના અધિકૃત નમૂનાઓ સાથે સરખાવીને તેનું ચોક્કસ ઓરિજિન (જેમ કે કાશ્મીર, બર્મા, કોલંબિયા કે આફ્રિકા) નક્કી કરે છે.

નકલી (સિન્થેટિક) અને ટ્રીટેડ રત્નો પકડવાની ટેકનોલોજી

નિકોલ અહલાઇને વધુમાં જણાવ્યું કે આજકાલ લેબોરેટરીમાં બનતા નકલી (Synthetic) રત્નો અને કુદરતી રત્નોનો રંગ-ચમક વધારવા માટે કરવામાં આવતી વિવિધ ટ્રીટમેન્ટ્સ (જેમ કે હીટ ટ્રીટમેન્ટ, ગ્લાસ ફિલિંગ વગેરે) પકડવી એ એક મોટો પડકાર છે.

GIA તેના અદ્યતન ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટેશન દ્વારા કુદરતી અને કૃત્રિમ સ્ટોન્સ વચ્ચેનો સૂક્ષ્મ તફાવત સેકન્ડોમાં શોધી કાઢે છે. સંસ્થાની આ કડક પદ્ધતિને કારણે જ વૈશ્વિક રત્નબજારમાં ‘GIA કલર્ડ સ્ટોન રિપોર્ટ’ ને સૌથી વિશ્વસનીય માનવામાં આવે છે, જે ગ્રાહકોને ખરીદી કરતી વખતે છેતરાતા બચાવે છે.

Disclaimer : This information has been collected through secondary research and Diamond City Newspaper is not responsible for any errors in the same.

ડાયમંડ સિટી પર ગુજરાત, રાષ્ટ્રીય, આંતરરાષ્ટ્રીય, બિઝનેસ સહિતના હીરા ઉદ્યોગના તમામ સમાચાર વાંચો. લેટેસ્ટ ન્યૂઝથી અપડેટ રહેવા માટે સોશ્યિલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાઓ.

FACEBOOK | TWITTER | TELEGRAM | PINTEREST | LINKEDIN | INSTAGRAM | WhatsApp | YouTube