રૂપિયામાં વેપાર અને ઝીરો ડ્યુટી – ઇઝરાયલી પ્રતિનિધિમંડળની ભારત મુલાકાતે

DIAMOND CITY NEWS, SURAT

ભારત અને ઇઝરાયલ વચ્ચેના આર્થિક અને વ્યાપારી સંબંધોમાં એક નવો વળાંક આવવા જઈ રહ્યો છે. ઇઝરાયલનું વેપાર વાટાઘાટો કરનારું એક રહસ્યમય અને શક્તિશાળી પ્રતિનિધિમંડળ આ જાન્યુઆરી મહિનામાં ભારતની મુલાકાત લેવાનું છે.

આ મુલાકાતનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બંને દેશો વચ્ચે મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) માટેની વાટાઘાટોના પ્રારંભિક તબક્કાની મજબૂત તૈયારીઓ કરવાનો છે.

આ મુલાકાત બંને દેશોના આર્થિક સંબંધોને એક નવી દિશા આપી શકે છે અને ખાસ કરીને મંદીનો સામનો કરી રહેલા ડાયમંડ ઉદ્યોગને મોટો ફાયદો પહોંચાડી શકે છે.

અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે, નવેમ્બર 2025માં ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળે તેલ અવીવની મુલાકાત લીધી હતી અને ત્યાં ‘ટર્મ્સ ઓફ રેફરન્સ’ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, જે આ કરારના પૂર્ણ સ્વરૂપ તરફનું એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.

આ કરાર અમલમાં આવવાથી બંને દેશો વચ્ચેના મોટાભાગના કસ્ટમ્સ ડ્યુટીઝને તબક્કાવાર રીતે દૂર કરવામાં આવશે, જેનાથી દ્વિપક્ષીય વેપારમાં મોટો ઉછાળો આવશે.

જોકે ડાયમંડના વેપારમાં હાલમાં કોઈ અથવા ખૂબ જ ઓછી ડ્યુટીઝ છે, પરંતુ એફટીએ (FTA)થી કસ્ટમ્સ પ્રક્રિયા, જટિલ દસ્તાવેજીકરણ, પ્રમાણપત્ર અને વેપારમાં નડતા અન્ય અવરોધોને સરળ બનાવી શકાશે.

આ ઉપરાંત, આ કરારનો સૌથી મોટો ફાયદો એ થશે કે ભારતીય ઉત્પાદકો માટે માલની ચુકવણી રૂપિયામાં કરવી વધુ સરળ અને સસ્તી બનશે, જે વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં ભારતની સ્થિતિ મજબૂત કરશે.

આર્થિક વર્ષ 2024-25ના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, ભારત અને ઇઝરાયલ વચ્ચે ડાયમંડના વેપારનું કુલ મૂલ્ય લગભગ 1 અબજ ડોલર હતું. જેમાં ભારતે 613 મિલિયન ડોલરના પોલિશ્ડ જેમ્સ અને જ્વેલરીની નિકાસ કરી હતી, જ્યારે સામા પક્ષે ઇઝરાયલે 337 મિલિયન ડોલરના રફ ડાયમંડની નિકાસ કરી હતી.

આ આંકડાઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે, ડાયમંડ ઉદ્યોગ બંને દેશો માટે કેટલો મહત્વપૂર્ણ છે. તાજેતરમાં નવેમ્બર 2025માં ભારતે ઇઝરાયલને 57.5 મિલિયન ડોલરના મોતી તથા કિંમતી અને અર્ધ-કિંમતી પથ્થરોની નિકાસ કરી હતી,

જ્યારે આયાત 33.8 મિલિયન ડોલરની રહી હતી. જો કે, 2024-25માં ભારતની કુલ પોલિશ્ડ ડાયમંડની નિકાસ બે દાયકાના નીચા સ્તરે એટલે કે 13.3 અબજ ડોલર પર પહોંચી ગઈ હતી, જેનું મુખ્ય કારણ અમેરિકા અને ચીનમાં માંગમાં થયેલો ઘટાડો હતો. આ પ્રતિકૂળ સંજોગોમાં ઇઝરાયલ સાથેના કરારથી ભારતીય ડાયમંડ ઉદ્યોગને ફરીથી નવી તેજી મળી શકે છે.

ભારત અને ઇઝરાયલ વચ્ચેના કુલ દ્વિપક્ષીય વેપારનું મૂલ્ય 2024-25માં 3.62 અબજ ડોલર નોંધાયું હતું, જેમાં ભારતની નિકાસ 2.14 અબજ ડોલર અને આયાત 1.48 અબજ ડોલર હતી.

પ્રાદેશિક સુરક્ષા પરિસ્થિતિ અને વેપાર માર્ગોમાં વિક્ષેપને કારણે આ આંકડાઓમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, કારણ કે નાણાકીય વર્ષ 2022-23માં આ વેપાર 10.77 અબજ ડોલરના ઉચ્ચતમ સ્તરે પહોંચ્યો હતો.

ડિફેન્સના આંકડાઓને બાદ કરતા 2024-25માં વેપાર 3.75 અબજ ડોલર રહ્યો હતો. ભારત હાલમાં ઇઝરાયલનો એશિયામાં બીજો સૌથી મોટો અને વિશ્વમાં સાતમો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર છે. વેપારમાં મુખ્યત્વે ડાયમંડ અને કેમિકલ્સનું વર્ચસ્વ રહ્યું છે, પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં ઇલેક્ટ્રોનિક મશીનરી, હાઇ-ટેક પ્રોડક્ટ્સ, કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ્સ અને મેડિકલ ઇક્વિપમેન્ટ જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે.

ઐતિહાસિક રીતે જોઈએ તો, ઇઝરાયલ અને ભારત વચ્ચે એફટીએની વાટાઘાટો મે 2010માં શરૂ થઈ હતી, પરંતુ 2013થી તે મોટા ભાગે અટકી પડી હતી. વર્ષ 2021 સુધીમાં 10 રાઉન્ડ પૂર્ણ થયા હતા, જેમાં 280 ટૅરિફ લાઇન્સને આવરી લેવામાં આવી હતી.

ભારત-મધ્ય પૂર્વ-યુરોપ આર્થિક કોરિડોર (IMEC) માં ઇઝરાયલનું હાઇફા બંદર (Haifa Port) એક મહત્વનું કેન્દ્ર છે. આ FTA અમલમાં આવવાથી ભારતીય માલસામાન ઇઝરાયલના રસ્તે યુરોપિયન બજારોમાં ખૂબ જ ઝડપથી અને ઓછા ખર્ચે પહોંચી શકશે.

ઇઝરાયલની સર્વિસ માર્કેટમાં પ્રવેશની માંગ, ખાસ કરીને આઇટી પ્રોફેશનલ્સ અને હાઇ-સ્કિલ્ડ વર્કર્સના અસ્થાયી મુવમેન્ટ અંગેના વિવાદોને કારણે વાટાઘાટો થંભી ગઈ હતી.

પરંતુ નવેમ્બર 2025માં ભારતીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયુષ ગોયલની ત્રણ દિવસીય મુલાકાત દરમિયાન એમઓયુ (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરીને આ વાટાઘાટોને પુનઃજીવિત કરવામાં આવી હતી.

આ મુલાકાતમાં 100થી વધુ ભારતીય પ્રતિનિધિઓ સામેલ હતા અને બંને દેશોએ “લો-હેંગિંગ ફ્રુટ” એટલે કે સરળતાથી ઉકેલી શકાય તેવા મુદ્દાઓ પર પહેલા ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને વિવાદાસ્પદ મુદ્દાઓને પછીથી હલ કરવા સંમત થયા હતા.

વધુમાં, સપ્ટેમ્બર 2025માં ઇઝરાયલી નાણા મંત્રી બેઝાલેલ સ્મોટ્રીચની મુલાકાત દરમિયાન બાયલેટરલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ટ્રીટી (BIT) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, જે રોકાણ વધારવા માટે પાયાનું પગલું છે.

છેલ્લા એક વર્ષમાં બંને દેશો વચ્ચે અનેક ઉચ્ચ સ્તરીય મુલાકાતો થઈ છે. ડિસેમ્બર 2025માં વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ઇઝરાયલની મુલાકાત લીધી હતી.

આ ઉપરાંત ઇઝરાયલના પર્યટન મંત્રી હાઇમ કાટ્ઝ, અર્થતંત્ર મંત્રી નીર બાર્કાટ, કૃષિ મંત્રી અવી ડિક્ટર અને નાણા મંત્રી બેઝાલેલ સ્મોટ્રીચે પણ ભારતની મુલાકાતો લઈને વેપાર સંબંધોને વેગ આપ્યો છે.

સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SBI), જે ઇઝરાયલમાં કાર્યરત એકમાત્ર ભારતીય બેંક છે, તે હાલમાં રૂપિયામાં દ્વિપક્ષીય વેપારને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સક્રિયપણે કામ કરી રહી છે, જે એફટીએના લાભને અનેકગણો વધારશે.

ઇઝરાયલને “સ્ટાર્ટ-અપ નેશન” કહેવામાં આવે છે. આ કરારમાં એવી જોગવાઈઓ પર પણ વિચારણા ચાલી રહી છે જે ભારતીય આઈટી (IT) એન્જિનિયરોને ઇઝરાયલની હાઈ-ટેક કંપનીઓમાં કામ કરવા માટે વિશેષ વિઝા પ્રોટોકોલ આપે, જે અગાઉ વાટાઘાટો અટકવાનું મુખ્ય કારણ હતું.

આ FTA કરારનો અંતિમ ધ્યેય આગામી દાયકામાં વેપારને દસ ગણો વધારવાનો છે. જેમાં ડાયમંડ ઉપરાંત ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, રિન્યુએબલ એનર્જી, ડિજિટલ સર્વિસેઝ, ડિફેન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ, કૃષિ, વોટર ટેક્નોલૉજી અને હેલ્થકેર જેવા વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વિસ્તરણ કરવામાં આવશે.

તાજેતરમાં મત્સ્યપાલન અને એક્વાકલ્ચરમાં સહયોગ માટેના કરારો પણ આ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને મજબૂત કરે છે.

જાન્યુઆરીની આ મહત્વપૂર્ણ મુલાકાતમાં વાટાઘાટોનું ચોક્કસ માળખું અને મુખ્ય મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થશે, જે કરારને અંતિમ સ્વરૂપની વધુ નજીક લાવશે અને ભારત-ઇઝરાયલ સંબંધોને નવી ઊંચાઈએ લઈ જશે.

______________________________________________________

Disclaimer : This information has been collected through secondary research and Diamond City Newspaper is not responsible for any errors in the same.

ડાયમંડ સિટી પર ગુજરાત, રાષ્ટ્રીય, આંતરરાષ્ટ્રીય, બિઝનેસ સહિતના હીરા ઉદ્યોગના તમામ સમાચાર વાંચો. લેટેસ્ટ ન્યૂઝથી અપડેટ રહેવા માટે સોશ્યિલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાઓ.

FACEBOOK | TWITTER | TELEGRAM | PINTEREST | LINKEDIN | INSTAGRAM | WhatsApp Channel