દર વર્ષે ૧૧ એપ્રિલના રોજ વિશ્વ પાર્કિન્સન્સ દિવસ ઉજવાય છે ત્યારે આ ગંભીર બીમારી વિશેની અધૂરી સમજ દૂર કરવી અત્યંત અનિવાર્ય છે. સામાન્ય રીતે લોકોના મનમાં પાર્કિન્સન્સ એટલે માત્ર હાથ-પગ ધ્રૂજતા હોય તેવા કોઈ વૃદ્ધ વ્યક્તિનું ચિત્ર ઉપસી આવે છે. આધુનિક યુગમાં બદલાતી જીવનશૈલીને કારણે હવે આ રોગ માત્ર વૃદ્ધોમાં જ નહીં, પણ ૫૦ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના યુવાનોમાં પણ ‘યંગ-ઓનસેટ પાર્કિન્સન્સ’ તરીકે વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળી રહ્યો છે.
લેખક પ્રકાશ રાખોલિયા (ધર્મજ ટેકનોલોજી), જેઓ પોતે આ બીમારી સામે ઝઝૂમી રહ્યા છે, તેમના અનુભવો અને તબીબી તથ્યો દ્વારા ચાલો આ બીમારીને વિગતવાર સમજીએ.
શરીરની ગતિ અને શારીરિક લક્ષણો
પાર્કિન્સન્સના મુખ્ય શારીરિક લક્ષણોમાં ‘ટ્રેમર’ એટલે કે ધ્રુજારી સૌથી સામાન્ય છે. આ ધ્રુજારી મોટેભાગે હાથ કે આંગળીઓ જ્યારે આરામની સ્થિતિમાં હોય ત્યારે એક બાજુથી શરૂ થાય છે. તેની સાથે ‘બ્રેડીકાઈનેશિયા’ એટલે કે શરીરની ગતિ અત્યંત ધીમી પડી જવી એ દર્દી માટે મોટો પડકાર બને છે. જેના કારણે સહી કરવા જેવા રોજિંદા કામોમાં પણ ઘણો સમય લાગે છે અને લખાણ ધીમે ધીમે નાનું થતું જાય છે. સ્નાયુઓમાં જકડન આવવાથી હાથ-પગ વાળવામાં મુશ્કેલી પડે છે અને શરીર કઠોર બની જાય છે. આ સ્થિતિમાં દર્દીનું સંતુલન બગડે છે, જેને કારણે તેને વારંવાર પડી જવાની ભીતિ રહે છે અને સીધું ઊભા રહેવું પણ મુશ્કેલ બને છે.
શરૂઆતના અને છૂપા સંકેતોની સૂક્ષ્મતા
પાર્કિન્સન્સના શરૂઆતના તબક્કે લક્ષણો એટલા સૂક્ષ્મ હોય છે કે લોકો તેને સામાન્ય થાક કે સ્નાયુનો દુખાવો સમજીને અવગણતા હોય છે. તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, ચાલતી વખતે એક હાથ ઓછો હલવો, સુગંધ પારખવાની શક્તિ ઘટી જવી, ઊંઘમાં બૂમો પાડવી કે અતિશય હલચલ કરવી એ બીમારીના દસ્તક છે. આ ઉપરાંત, ચહેરા પરના હાવભાવ ઘટી જવા જેને ‘માસ્ક ફેસ’ કહેવાય છે, ચહેરો નિસ્તેજ બની જવો અને અવાજ એકદમ ધીમો પડી જવો એ પણ આ બીમારીના જ મહત્વના ભાગ છે. ઘણીવાર યુવાનોમાં આ લક્ષણો પહેલેથી દેખાય છે પણ તેને ઓળખવામાં મોડું થતું હોય છે.
માનસિક અને આંતરિક સ્વાસ્થ્ય પર ઘાતક અસર
આ બીમારી માત્ર શારીરિક અક્ષમતા સુધી મર્યાદિત નથી, તે દર્દીના માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પણ ઊંડી અસર કરે છે. મગજમાં થતા ફેરફારોને કારણે ગંભીર ડિપ્રેશન, ચિંતા અને હતાશાના લક્ષણો પ્રબળ બને છે. દર્દીની યાદશક્તિમાં ઘટાડો થાય છે અને કોઈ પણ કાર્યમાં ધ્યાન આપવું મુશ્કેલ બને છે. શારીરિક ફેરફારોની સાથે બ્લડ પ્રેશરમાં ઉતાર-ચઢાવ, પાચનની સમસ્યા જેવી કે કબજિયાત અને અતિશય પરસેવો થવો એ દર્દીના સામાજિક જીવનને કઠિન બનાવે છે. આ આંતરિક સંઘર્ષ દર્દીને માનસિક રીતે તોડી નાખે છે, જેના માટે તેને વિશેષ સાંત્વનાની જરૂર હોય છે.
યુવાન અને વૃદ્ધોના લક્ષણોમાં તફાવત
પાર્કિન્સન્સના લક્ષણો ઉંમર પ્રમાણે અલગ અલગ રીતે પ્રગટ થાય છે. ૫૦ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના યુવાનોમાં જ્યારે આ રોગ દેખાય છે, ત્યારે ધ્રુજારી કરતા શરીરની જકડન, ગતિમાં ધીમાપણું અને માનસિક ચિંતા વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. યુવાનોમાં આ બીમારી લાંબા સમય સુધી ડાયગ્નોસિસ થયા વગર રહી શકે છે કારણ કે તેને કામનો થાક માનવામાં આવે છે. તેની સરખામણીએ ૬૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરના વૃદ્ધોમાં ધ્રુજારી (Tremor) વધુ સ્પષ્ટ હોય છે અને તેમને સંતુલન જાળવવાની સમસ્યા તેમજ યાદશક્તિનો ઘટાડો વધુ ઝડપથી જોવા મળે છે. વૃદ્ધોમાં પડવાની શક્યતા પણ યુવાનો કરતા વધુ રહેલી હોય છે.
પ્રેમ, હૂંફ અને જાગૃતિનું મહત્વ
આ લડાઈમાં સૌથી મહત્વનું પાસું બીમારીની વહેલી ઓળખ અને દર્દીને મળતી પરિવારની માનસિક હૂંફ છે. પાર્કિન્સન્સ સામેની જંગમાં જો પરિવાર અને સમાજ દર્દીને યોગ્ય સારવારની સાથે અપાર પ્રેમ અને હિંમત આપે, તો આ અઘરો સંઘર્ષ ઘણો સરળ બની શકે છે. દરેક દર્દીમાં ઉપર જણાવેલા બધા જ લક્ષણો એકસાથે હોય તે જરૂરી નથી, પરંતુ જાગૃતિ અને સમયસરનું નિદાન એ જ આ બીમારી સામે લડવાનું પ્રથમ અને સૌથી મજબૂત શસ્ત્ર છે. આ એક નમ્ર પ્રયાસ છે કે આપણા સ્વજનો જે આ લડત લડી રહ્યા છે, તેમને આપણે સમજીએ અને ખાતરી આપીએ કે આ લડતમાં તેઓ એકલા નથી.
સારાંશ :
“હાથ કંપવું એ જ માત્ર પાર્કિન્સન્સ નથી — ધીમી ગતિ, સ્નાયુઓની જકડન, સંતુલન બગડવું અને મનની સ્થિતિમાં આવતા બદલાવને સમજવા એ જ સાચી જાગૃતિ છે.”
Disclaimer : This information has been collected through secondary research and Diamond City Newspaper is not responsible for any errors in the same.
ડાયમંડ સિટી પર ગુજરાત, રાષ્ટ્રીય, આંતરરાષ્ટ્રીય, બિઝનેસ સહિતના હીરા ઉદ્યોગના તમામ સમાચાર વાંચો. લેટેસ્ટ ન્યૂઝથી અપડેટ રહેવા માટે સોશ્યિલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાઓ.
FACEBOOK | TWITTER | TELEGRAM | PINTEREST | LINKEDIN | INSTAGRAM | WhatsApp | YouTube
