રશિયન વૈજ્ઞાનિકોએ પોલિશ્ડ હીરાની આંતરિક રચના પરથી તેનું મૂળ (ખાણ) શોધવાની નવી પદ્ધતિ વિકસાવી

DIAMOND CITY NEWS, SURAT 

રશિયાની નોર્થ-ઈસ્ટર્ન ફેડરલ યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકોએ પોલિશ્ડ (તૈયાર) હીરાની આંતરિક રચનાના ‘ફિંગરપ્રિન્ટ’ ના આધારે તે કઈ મૂળ ખાણમાંથી મળી આવ્યો હતો તે ચોક્કસપણે શોધવાની નવી તકનીક શોધી કાઢી છે.

સામાન્ય રીતે, રફ (કાચા) હીરાને કટિંગ અને પોલિશિંગ કરીને તૈયાર કરવામાં આવે ત્યારે તેના બહારના લક્ષણો જેવા કે સ્ફટિકનો આકાર, કલર, અંદરના કચરાના ડાઘ અને લ્યુમિનેસન્સ પેટર્ન નાશ પામે છે. પરંતુ વૈજ્ઞાનિકોના સંશોધન મુજબ, હીરાની અંદર રહેલી ખૂબ જ બારીક અશુદ્ધિઓ  અને ક્રિસ્ટલ લેટિસ ડિફેક્ટ્સ (સ્ફટિક રચનાની ખામીઓ) હીરાના પોલિશિંગ પછી પણ યથાવત રહે છે.

સંશોધન પદ્ધતિ અને મુખ્ય તારણો :

• નમૂનાનું પરીક્ષણ : સંશોધકોએ યાકુતિયા પ્રદેશની ત્રણ જાણીતી ખાણો (જ્યુબિલી પાઇપ, ઇન્ટરનેશનલ પાઇપ અને મોલોડો પ્લેસર ડિપોઝિટ) માંથી 60 કાચા હીરા લીધા હતા અને તેને પોલિશ કરીને 106 તૈયાર હીરા બનાવ્યા હતા.
• સ્પેક્ટ્રોસ્કોપી ટેકનોલોજી : ઇન્ફ્રારેડ (IR), અલ્ટ્રાવાયોલેટ (UV) અને ઇલેક્ટ્રોન સ્પેક્ટ્રોસ્કોપીનો ઉપયોગ કરીને હીરામાં નાઇટ્રોજન ડિફેક્ટ્સ, હાઇડ્રોજન સેન્ટર્સ અને પ્લેટલેટ્સની સાંદ્રતા માપવામાં આવી હતી.
• કેમિકલ પ્રોફાઇલનું વંશાનુગત વહન : સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું કે મૂળ કાચા હીરામાં રહેલી રાસાયણિક અશુદ્ધિઓનું પ્રમાણ પોલિશ્ડ હીરામાં પણ તદ્દન સમાન રહે છે. એટલે કે, પોલિશ્ડ હીરો તેના મૂળ રફ હીરાનું ‘કેમિકલ ફાઇલ/પ્રોફાઇલ’ વારસામાં જાળવી રાખે છે.

ગણિતીય મોડેલ અને 400 હીરાની શરત

આ ડેટાના આધારે વૈજ્ઞાનિકોએ એક ગણિતીય મોડેલ તૈયાર કર્યું છે, જે પોલિશ્ડ હીરાની અશુદ્ધિઓ પરથી તેના મૂળ કાચા હીરાની રચનાની ગણતરી કરે છે. જો વિશ્વની તમામ પ્રમુખ હીરાની ખાણોનો ડેટાબેઝ ઉપલબ્ધ હોય, તો હીરાનું ચોક્કસ મૂળ જાણી શકાય છે.

જોકે, આ તકનીકની એક મહત્વપૂર્ણ શરત એ છે કે તે કોઈ એક સિંગલ (એકલડો) હીરા પર કામ કરતી નથી. આંકડાકીય રીતે ચોક્કસ પરિણામ મેળવવા માટે એક જ ખાણમાંથી નીકળેલા ઓછામાં ઓછા 400 હીરાનો જથ્થો હોવો જરૂરી છે, તો જ તેના સ્ત્રોતની ટકાઉ પુષ્ટિ થઈ શકે છે.

હીરા ઉદ્યોગ માટે વ્યવહારિક મહત્વ

હાલના સમયમાં વિશ્વભરની વિવિધ ખાણોમાંથી આવતા હીરા પ્રોસેસિંગ દરમિયાન એકસાથે મિશ્રિત થઈ જતા હોવાથી તેમનું મૂળ ટ્રેસ કરવું લગભગ અશક્ય બનતું હોય છે. આ નવી નોન-ડિસ્ટ્રક્ટિવ પદ્ધતિ (જેમાં હીરાને કોઈ નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર ટેસ્ટ કરી શકાય છે) જેમ્સ સર્ટિફિકેશન, ગેરકાયદેસર વેપાર અટકાવવા અને ડાયમંડ સપ્લાય ચેઇનમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.

Disclaimer : This information has been collected through secondary research and Diamond City Newspaper is not responsible for any errors in the same.

ડાયમંડ સિટી પર ગુજરાત, રાષ્ટ્રીય, આંતરરાષ્ટ્રીય, બિઝનેસ સહિતના હીરા ઉદ્યોગના તમામ સમાચાર વાંચો. લેટેસ્ટ ન્યૂઝથી અપડેટ રહેવા માટે સોશ્યિલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાઓ.

FACEBOOK | TWITTER | TELEGRAM | PINTEREST | LINKEDIN | INSTAGRAM | WhatsApp | YouTube