ઘણાને કદાચ ખબર ન પણ હોય કે આ Gen Z આખરે છે શું?! કોઈ એપ છે કે કોઈ મશીન!? ના!
Gen Z અથવા જનરેશન Z, એ 1997 થી 2012ની વચ્ચે જન્મેલાં લોકોનો સમૂહ છે! તેઓ ડિજિટલ ટેક્નોલૉજી, સોશિયલ મીડિયા અને ઝડપથી બદલાતા સામાજિક મૂલ્યો સાથે ઉછરેલી પેઢી છે, જે એટલી સ્વતંત્ર વિચારસરણી ધરાવે છે કે કેટલીયવાર સ્વતંત્રતા અને સ્વછંદતા વચ્ચેનો ભેદ સાવ ભૂલી જાય છે!
તેઓ સામાજિક જાગૃતિ અને નવીનતા માટે જાણીતા છે. જોકે, કેટલાક સર્વે અનુસાર, તેઓ અત્યાર સુધીની સૌથી ખરાબ (Worst) જનરેશન તરીકે પણ ગણવામાં આવે છે, જેમાં તેમની વધુ પડતી ટેક્નોલોજી નિર્ભરતા અને સામાજિક અલગતાને અથવા કહીએ કે સમાજથી દૂર થવાની ઇચ્છાને કારણે તેમની ટીકા પણ થાય છે.
આમ તો દરેક જૂની પેઢીને લાગે છે કે અમારી પેઢી સારી હતી, આ નવી પેઢી બગડી ગઈ છે! પણ Gen Z વિશે સર્વેક્ષણો ઘસાતું એટલે વધારે બોલે છે કે યુવા પાસે ભટકવાના, માર્ગ અને લક્ષ્ય ભૂલવાના આજે જેટલા વિકલ્પો છે, તેટલા પહેલાં ક્યારેય ન્હોતા!
Gen Z (1997-2012માં જન્મેલાં) મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે અનેક પડકારોનો સામનો કરે છે, જેમાં નીચેની બીમારીઓ અને સમસ્યાઓ પ્રમુખ છે :
- ચિંતા (Anxiety Disorders) : Gen Zમાં ચિંતા એ સૌથી સામાન્ય મનોવૈજ્ઞાનિક સમસ્યા છે. સર્વે અનુસાર, 61% Gen Z લોકોને ચિંતાનું નિદાન થયેલું છે. શૈક્ષણિક દબાણ, સોશિયલ મીડિયા દ્વારા સરખામણી, આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને વૈશ્વિક મુદ્દાઓ જેવા કે આબોહવા પરિવર્તન અને રાજકીય અસ્થિરતા આના મૂળમાં છે.
- ડિપ્રેશન (Depression) : લગભગ 42% Gen Z લોકો ડિપ્રેશન અને નિરાશાની લાગણીઓથી પીડાય છે, જે 25 વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકોની સરખામણીએ લગભગ બમણું છે. સામાજિક અલગતા, ઓછી આજીવિકાની તકો અને સોશિયલ મીડિયાની નકારાત્મક અસર આને વધારે છે.
- ADHD (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder) : આ નિદાન પણ Gen Zમાં વધુ જોવા મળે છે, જે ડિજિટલ વિશ્વની ઝડપી ગતિ અને માહિતીના અતિરેકને કારણે વધી શકે છે. આ પેઢીને કોઈ પણ રીતે અટેંશન જોઈએ છે, આ માણસની સ્વાભાવિક ચાહત છે પણ આ જનરેશન તો આના માટે ઘેલી છે!
- PTSD (Post-Traumatic Stress Disorder) : કોવિડ-19 મહામારી, માસ શૂટિંગ અને આબોહવા સંકટ જેવી ઘટનાઓને કારણે કેટલાક Gen Z લોકોમાં PTSD જોવા મળે છે.
- સેલ્ફ-હાર્મ અને આત્મહત્યાના વિચારો : 2007-2018 દરમિયાન, Gen Zમાં સેલ્ફ-હાર્મ (47%), આત્મહત્યાના વિચારો (76%) અને આત્મહત્યાના પ્રયાસો (58%)માં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.
- ઇટિંગ ડિસઑર્ડર્સ અને બોડી ઇમેજની સમસ્યાઓ : સોશિયલ મીડિયા પર “પરફેક્ટ” દેખાવનું દબાણ ખાસ કરીને યુવતીઓમાં બોડી ઇમેજ સંબંધી સમસ્યાઓ અને ઇટિંગ ડિસઑર્ડર્સ વધારે છે. કેટલાય યુવક યુવતીઓ ‘બોડી શેમીંગ’ ની સમસ્યાથી પણ પીડાય છે. આ મનોવૈજ્ઞાનિક સમસ્યાઓ પાછળ સોશિયલ મીડિયાનો અતિરેક, આર્થિક અસ્થિરતા, શૈક્ષણિક દબાણ, મિત્રોનું દબાણ, અલગ પડી જવાની આશંકા, સામાજિક અલગતા અને વૈશ્વિક સંકટો જેવા કે મહામારી અને આબોહવા પરિવર્તન મુખ્ય છે. જોકે, Gen Z માનસિક સ્વાસ્થ્ય વિશે ખુલ્લેઆમ વાત કરવામાં અને થેરપી લેવામાં વધુ સક્રિય છે, જે એક સકારાત્મક પાસું છે.
નોંધ : આ માહિતી વિવિધ સર્વે અને અભ્યાસો પર આધારિત છે, જેમાંથી કેટલાક Gen Zને “ખરાબમાં ખરાબ” ગણાવે છે, પરંતુ આ ટીકા વધુ પડતી ડિજિટલ નિર્ભરતા અને સામાજિક પડકારો પર આધારિત છે. જોકે કોઈપણ સર્વે દરેક યુવા માટે લાગૂ પડતો નથી. ઘણાં યુવાનો ખરેખર ‘યુવા ધન’ની કોટિમાં આવે છે.
Gen Z (1997-2012માં જન્મેલાં)માં મનોવૈજ્ઞાનિક પડકારોના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે…
- સોશિયલ મીડિયા અને ડિજિટલ ઓવરલોડ : સતત ઓનલાઈન હોવું, સરખામણીનું દબાણ અને “પરફેક્ટ” જીવનની અપેક્ષાઓ ચિંતા, ડિપ્રેશન અને બોડી ઇમેજની સમસ્યાઓ વધારે છે.
- આર્થિક અનિશ્ચિતતા : નોકરીની અસુરક્ષા, વધતો જીવન ખર્ચ અને દેવાનો બોજ (જેમ કે શૈક્ષણિક લોન) ભવિષ્યની ચિંતા ઉભી કરે છે.
- શૈક્ષણિક દબાણ : ઉચ્ચ શૈક્ષણિક અપેક્ષાઓ, સ્પર્ધા અને સફળતાની દોડ યુવાનોમાં તણાવ અને બર્નઆઉટનું કારણ બને છે.
- વૈશ્વિક સંકટો : આબોહવા પરિવર્તન, મહામારી (જેમ કે કોવિડ-19), અને રાજકીય અસ્થિરતા જેવી ઘટનાઓ નિરાશા અને PTSDનું જોખમ વધારે છે.
- સામાજિક અલગતા : ડિજિટલ કનેક્શન હોવા છતાં, વાસ્તવિક સામાજિક સંબંધોની કમી એકલતા અને ડિપ્રેશનને વેગ આપે છે.
- સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક ફેરફારો : ઝડપથી બદલાતા સામાજિક મૂલ્યો અને ઓળખના મુદ્દાઓ (જેમ કે જાતિ, લૈંગિકતા) યુવાનોમાં મૂંઝવણ અને દબાણ ઊભું કરે છે.
- માહિતીનો અતિરેક : ઇન્ટરનેટ અને સોશિયલ મીડિયા પર માહિતીનો ભરાવો ADHD જેવી સમસ્યાઓ અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલીઓ વધારે છે.
- વિજાતીય આકર્ષણ : આ ઉમરે વિજાતીય આકર્ષણ નેચરલ છે પણ તે ઘેલછાની હદે વકરે છે જ્યારે ખૂલ્લેઆમ ઓટીટી પ્લેટફાર્મ કે અન્ય નેટવર્કીંગ સાઈટ્સ પર જે-તે પ્રકારની તસ્વીરો, વીડિઓ, ફિલ્મો, સીરીઝો અને વાર્તાઓ જોવાય અને સંભળાય છે! જ્યાં ને ત્યાં કામુકતાનો પ્રચાર છે એ યૌન ઈચ્છાઓને ભડકાવે છે. ખોટી ફેન્ટસીને હવા આપે છે!
નોંધ : આ કારણો Gen Zની મનોવૈજ્ઞાનિક સમસ્યાઓ જેમ કે ચિંતા, ડિપ્રેશન અને સેલ્ફ-હાર્મના વધતા દરોમાં ફાળો આપે છે, જે વિવિધ સર્વે (જેમ કે 61%માં ચિંતા અને 42%માં ડિપ્રેશન)માં જોવા મળે છે. જોકે, Gen Z સ્વતંત્ર વિચારધારા અને ઓપનનેસને કારણે માનસિક સ્વાસ્થ્ય વિશે ખુલ્લેઆમ ચર્ચા કરવા અને ઉપચાર શોધવામાં પણ અગ્રેસર છે.
Gen Zના મનોવૈજ્ઞાનિક પડકારો, જેમ કે ચિંતા, ડિપ્રેશન, અને સામાજિક અલગતા, ઉકેલવા માટે વિવિધ હિતધારકોનો સહયોગ જરૂરી છે. આમાં વ્યક્તિઓ, પરિવાર, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, સરકાર, ટેક્નોલોજી કંપનીઓ, અને સમાજનો સમાવેશ થાય છે. નીચે દરેકની ભૂમિકા અને તેમણે શું કરવું જોઈએ તેનો સારાંશ આપેલ છે.
1. વ્યક્તિઓ (Gen Z) : Gen Zના યુવાનોએ પોતાના માનસિક સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે સભાન રહેવું જોઈએ. તેઓએ થેરપી કે કાઉન્સેલિંગ લેવું, ડિજિટલ ડિટોક્સ કરવું, અને માઇન્ડફુલનેસ, યોગ કે ધ્યાન જેવી પ્રેક્ટિસ અપનાવવી જોઈએ. સોશિયલ મીડિયાનો સમજદારીપૂર્વક ઉપયોગ, જેમ કે નકારાત્મક સામગ્રી ટાળવી, અને સ્વ-સ્વીકૃતિ પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. યુવાનોએ પોતાની સમસ્યાઓ અંગત અને પરિપક્વ પરિજનો સાથે ખુલ્લેઆમ શેર કરવી અને મદદ માગવામાં સંકોચ ન કરવો જોઈએ.
2. પરિવાર : માતા-પિતા અને પરિવારે Gen Zની લાગણીઓને સમજવા અને ખુલ્લું વાતાવરણ બનાવવું જોઈએ. તેમણે બાળકોના સોશિયલ મીડિયા ઉપયોગ પર નજર રાખવી, તેમની સાથે ગુણવત્તાયુક્ત સમય વિતાવવો, અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય વિશે ચર્ચા કરવી જોઈએ. પરિવારે શૈક્ષણિક દબાણ ઘટાડવા માટે બાળકોની ક્ષમતાઓને સ્વીકારવી અને તેમના શોખને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ.
3. શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ : શાળાઓ અને કોલેજોએ માનસિક સ્વાસ્થ્ય કાર્યક્રમો શરૂ કરવા જોઈએ, જેમ કે કાઉન્સેલિંગ સેવાઓ, સ્ટ્રેસ મેનેજમેન્ટ વર્કશોપ, અને પીઅર સપોર્ટ ગ્રૂપ્સ. શિક્ષકોએ વિદ્યાર્થીઓના માનસિક સ્વાસ્થ્યના સંકેતો પર ધ્યાન આપવું અને સ્પર્ધાત્મક દબાણ ઘટાડવા સંતુલિત શૈક્ષણિક અભિગમ અપનાવવો જોઈએ. મનોવૈજ્ઞાનિક શિક્ષણને અભ્યાસક્રમમાં સામેલ કરવું ફાયદાકારક રહેશે.
4. સરકાર : સરકારે માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓને સુલભ અને સસ્તું બનાવવું જોઈએ. રાષ્ટ્રીય સ્તરે માનસિક સ્વાસ્થ્ય જાગૃતિ અભિયાનો, હેલ્પલાઇન, અને સરકારી હોસ્પિટલોમાં મનોવૈજ્ઞાનિકોની નિમણૂક કરવી જોઈએ. યુવાનો માટે રોજગારની તકો વધારવી અને આર્થિક સ્થિરતા માટે નીતિઓ ઘડવી જરૂરી છે. આબોહવા પરિવર્તન જેવા વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર કાર્યવાહી પણ Gen Zની ચિંતા ઘટાડી શકે છે.
5. ટેક્નોલોજી કંપનીઓ : સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સે નકારાત્મક સામગ્રી અને સાયબરબુલિંગને નિયંત્રિત કરવા માટે કડક નીતિઓ અમલમાં મૂકવી જોઈએ. તેઓએ માનસિક સ્વાસ્થ્ય જાગૃતિ માટે સંસાધનો પૂરા પાડવા, ડિજિટલ વેલબીઇંગ ટૂલ્સ વિકસાવવા, અને સ્ક્રીન ટાઇમ મર્યાદિત કરવાના ફીચર્સ રજૂ કરવા જોઈએ. ઉદાહરણ તરીકે, Instagram અને YouTube જેવા પ્લેટફોર્મ્સે યુઝર્સને ડિજિટલ ડિટોક્સ માટે પ્રોત્સાહિત કરવું જોઈએ.
6. સમાજ : સમાજે માનસિક સ્વાસ્થ્ય વિશેના કલંકને દૂર કરવા જાગૃતિ ફેલાવવી જોઈએ. સમુદાય આધારિત કાર્યક્રમો, જેમ કે સ્થાનિક સપોર્ટ ગ્રૂપ્સ અને યુવા-કેન્દ્રિત પ્રવૃત્તિઓ, Gen Zને સામાજિક જોડાણ અને સમર્થન આપી શકે છે. સ્થાનિક એનજીઓ અને સામાજિક સંસ્થાઓએ યુવાનોની મનોવૈજ્ઞાનિક જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા વર્કશૉપ યોજવા જોઈએ.
7. નિષ્કર્ષ : Gen Zના મનોવૈજ્ઞાનિક પડકારો, જેમ કે ચિંતા (61%) અને ડિપ્રેશન (42%), ઉકેલવા માટે બહુ-આયામી અભિગમ જરૂરી છે. વ્યક્તિઓએ સ્વ-સંભાળ અપનાવવી, પરિવારે સમર્થન આપવું, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓએ કાઉન્સેલિંગ ઓફર કરવું, સરકારે સેવાઓ સુલભ બનાવવી, ટેક કંપનીઓએ જવાબદારીપૂર્વક ટેક્નોલોજી ડિઝાઇન કરવી, અને સમાજે જાગૃતિ ફેલાવવી જોઈએ. આ સહિયારા પ્રયાસો દ્વારા Gen Zની મનોવૈજ્ઞાનિક સુખાકારી વધારી શકાય છે, જેનાથી તેઓ તેમની બહુમુખી ક્ષમતાઓનો સકારાત્મક ઉપયોગ કરી શકે.
ટૂંકમાં Gen Z (1997-2012) ચિંતા, ડિપ્રેશન અને સામાજિક અલગતાથી પીડાય છે, જેનાં કારણો સોશિયલ મીડિયા, આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને વૈશ્વિક સંકટો છે. ઉકેલ માટે વ્યક્તિઓએ સ્વ-સંભાળ, પરિવારે સમર્થન, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓએ કાઉન્સેલિંગ, સરકારે સેવાઓ, ટેક કંપનીઓએ જવાબદારી અને સમાજે જાગૃતિ ફેલાવવી જોઈએ.
ટેક અવે :
ચારેકોર દરિયામાં તોફાન છે, ભટકાવવા જ સાચું લક્ષ્ય નહિ હોય તો નાવ ડૂબી જશે!
Disclaimer : This information has been collected through secondary research and Diamond City Newspaper is not responsible for any errors in the same.
ડાયમંડ સિટી પર ગુજરાત, રાષ્ટ્રીય, આંતરરાષ્ટ્રીય, બિઝનેસ સહિતના હીરા ઉદ્યોગના તમામ સમાચાર વાંચો. લેટેસ્ટ ન્યૂઝથી અપડેટ રહેવા માટે સોશ્યિલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાઓ.
FACEBOOK | TWITTER | TELEGRAM | PINTEREST | LINKEDIN | INSTAGRAM | WhatsApp | YouTube
