ડેટા સેન્ટર એ એક ભૌતિક રૂમ, ઇમારત અથવા સુવિધા છે જે એપ્લિકેશન્સ અને સેવાઓ બનાવવા, ચલાવવા અને પહોંચાડવા માટે IT ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું આયોજન કરે છે. તે આ એપ્લિકેશન્સ અને સેવાઓ સાથે સંકળાયેલ ડેટાને સંગ્રહિત અને સંચાલન પણ કરે છે. (સ્રોત : IBM)
આજે, ડેટા સેન્ટર સુવિધાઓ લગભગ 485 ટેરાવોટ અવર્સ (TWh) વીજળીનો ઉપયોગ કરે છે, જે વૈશ્વિક માંગના 1.7%નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. 2030 સુધીમાં, ડેટા સેન્ટર્સ માટે વીજળીનો વપરાશ લગભગ 945 TWh સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે.
પ્રાદેશિક રીતે, યુ.એસ. ઇન્સ્ટોલ્ડ ક્ષમતા અને વીજળીના ઉપયોગની દૃષ્ટિએ વૈશ્વિક ડેટા સેન્ટર હબ તરીકે અગ્રેસર છે, જેના પછી યુરોપિયન દેશો અને ચીન આવે છે.
ભારત ઝડપથી ડિજિટલી મજબૂત અર્થતંત્ર બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, અને ડેટા સેન્ટર્સ આ પરિવર્તનમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. જેમ જેમ ભારતમાં વધુ લોકો ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરે છે, સ્માર્ટફોન પર આધાર રાખે છે, અને કામ અને રોજિંદા જીવન માટે ડિજિટલ સેવાઓનો ઉપયોગ કરે છે, તેમ તેમ આ બધા ડેટાને સંગ્રહિત અને સંચાલન કરવા માટે મજબૂત અને સુરક્ષિત સિસ્ટમ્સની જરૂરિયાત વધી રહી છે.
મુખ્ય માંગના ચાલકો
ક્લાઉડ આધારિત કમ્પ્યુટિંગ વિશ્વભરમાં ડેટા સેન્ટર્સની વર્તમાન માંગમાં મુખ્ય યોગદાન આપે છે. સૌથી મોટા ક્લાઉડ ડેટા સેન્ટર્સ – જેને હાઇપરસ્કેલ ડેટા સેન્ટર્સ કહેવામાં આવે છે – તે મોટા ક્લાઉડ સેવા પ્રદાતાઓ (CSPs) દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે, જેમ કે Amazon Web Services (AWS), Google Cloud Platform, IBM Cloud અને Microsoft Azure. (સ્રોત : www.datacentermap.com)
હાઇપરસ્કેલ ડેટા સેન્ટર્સ પરંપરાગત ડેટા સેન્ટર્સ કરતાં મોટા હોય છે અને તે લાખો ચોરસ ફૂટને આવરી શકે છે. તેમાં સામાન્ય રીતે ઓછામાં ઓછા 5,000 સર્વર્સ અને માઇલો સુધીના કનેક્શન સાધનો હોય છે, અને કેટલીકવાર તે 60,000 ચોરસ ફૂટ જેટલા મોટા હોઈ શકે છે.
ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ અને સ્ટોરેજ ઉદ્યોગ ઉપરાંત, બેંકિંગ, નાણાકીય સેવાઓ અને વીમા (BFSI) ક્ષેત્ર, તેમજ IT/ટેલિકોમ ક્ષેત્ર પણ ડેટા સેન્ટર્સના ઉપયોગનું મુખ્ય ચાલક બની રહ્યું છે.
AI/ML : ડેટા સેન્ટરની માંગનું નવું સ્વરૂપ
કદાચ સૌથી પરિવર્તનકારી ચાલક એ AI/ML/જનરેટિવ AIનો ઉદય છે. AIની ગુણાત્મક માંગ, જેમ કે ઉચ્ચ-ઘનત્વનું કમ્પ્યુટ અને વિશિષ્ટ ઠંડક, પરંપરાગત ક્લાઉડ અથવા સ્ટોરેજ જરૂરિયાતોથી અલગ છે. આના માટે નવા ડેટા સેન્ટર બનાવવા ઉપરાંત હાલના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને અપગ્રેડ કરવા માટે પણ નોંધપાત્ર મૂડી ખર્ચની જરૂર પડે છે, જેથી આ પાવર-ઇન્ટેન્સિવ વર્કલોડ્સને હૅન્ડલ કરી શકાય.
AI-તૈયાર ક્ષમતાની માંગ આ સંભવિત ખાધનું મુખ્ય ચાલક છે-કારણ કે તે AI વર્કલોડ્સ માટે જરૂરી ઉચ્ચ ગણતરી શક્તિ અને પાવર ડેન્સિટી પ્રદાન કરવી જોઈએ.
McKinsey & Company દ્વારા કરવામાં આવેલા વિશ્લેષણમાં સૂચવવામાં આવ્યું છે કે AI-તૈયાર ડેટા સેન્ટર ક્ષમતાની માંગ 2023 અને 2030ની વચ્ચે મધ્યમ-શ્રેણીના દૃશ્યમાં દર વર્ષે સરેરાશ 33 ટકાના દરે વધશે.
આનો અર્થ એ થાય છે કે 2030 સુધીમાં ડેટા સેન્ટર ક્ષમતાની કુલ માંગનો લગભગ 70 ટકા એડવાન્સ્ડ-AI વર્કલોડ્સને હોસ્ટ કરવા માટે સજ્જ ડેટા સેન્ટર્સ માટે હશે. (સ્રોત : McKinsey & Company)
ભારતીય દૃશ્ય
માર્ચ 2022માં, ભારત 138 ડેટા સેન્ટર્સ સાથે વૈશ્વિક સ્તરે 13મા ક્રમે હતું. માત્ર ત્રણ વર્ષમાં, આ સંખ્યા લગભગ બમણી થઈને 265 થઈ ગઈ છે, જેના કારણે ભારત વિશ્વમાં 7મા સ્થાને આવી ગયું છે.
આ ઝડપી વૃદ્ધિ ડેટા સેન્ટર્સની વધતી જતી માંગને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે મોટાભાગે જનરેટિવ AIના ઉદય દ્વારા ચલિત છે. આ કૂલ સંખ્યામાં વૈશ્વિક ટેક જાયન્ટ્સ અને સ્થાનિક કંપનીઓ દ્વારા સંચાલિત સુવિધાઓનો સમાવેશ થાય છે.
ભારતના ડેટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું ભવિષ્ય હવે ટાયર II શહેરો અને દૂરના વિસ્તારોમાં વિસ્તરણ પર કેન્દ્રિત છે, જે એજ અને કન્ટેનરાઇઝ્ડ ડેટા સેન્ટર્સનો લાભ લે છે. જયપુર, અમદાવાદ, કોચી, વિઝાગ અને લખનૌ જેવા શહેરોને મુખ્ય ઉભરતા સ્થળો તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા છે.
હાઇપરસ્કેલ ડેટા સેન્ટર્સના વિકાસમાં રોકાયેલી ભારતીય કંપનીઓની સંખ્યા 2019માં 5થી વધીને 2024માં 15 થઈ ગઈ છે. કેટલીક નોંધપાત્ર કંપનીઓમાં CtrlS, Sify Tech, Nxtra (Airtel), STtelemedia, Yotta, Web Werks, Adani ConneX વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
નોંધનીય રીતે, રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ ગુજરાતના જામનગરમાં વિશ્વનું સૌથી મોટું ડેટા સેન્ટર બનાવવાની યોજના ધરાવે છે. આ પ્રોજેક્ટમાં ભારતમાં AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવા માટે NVIDIA પાસેથી AI સેમિકન્ડક્ટર્સ ખરીદવાનો સમાવેશ થાય છે.
રોકાણકારો આ થીમનો લાભ કેવી રીતે લઈ શકે?
ડેટા સેન્ટર સ્થાપવું એ મૂડી-સઘન અને જટિલ પ્રક્રિયા છે. તેને અસરકારક રીતે ચલાવવા માટે ઘણા બધા ઇનપુટ્સ અને નિપુણતાની જરૂર પડે છે. તેથી, રોકાણકારો આ થીમમાં મૂલ્ય શૃંખલામાં રોકાણ કરીને લાભ લઈ શકે છે.
સેન્ટર ઓપરેટર્સથી લઈને, વિશિષ્ટ વાયર્સ અને કેબલ્સ જેવી નાની વસ્તુઓ અને અન્ય આનુષંગિક વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિઓ માટે આઉટસોર્સિંગ સેવાઓ પૂરી પાડતી કંપનીઓ સુધી.
જનરેટિવ AI અને અદ્યતન ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો ઝડપી અપનાવવો ભારતભરમાં ડેટા સેન્ટર ક્ષમતાઓના વિસ્તરણ માટે મુખ્ય ઉત્પ્રેરક તરીકે કામ કરી રહ્યો છે.
Anarock Capitalના અહેવાલ મુજબ, ભારતનો ડેટા સેન્ટર ઉદ્યોગ હવે લગભગ $10 બિલિયનનું મૂલ્ય ધરાવે છે, જેણે નાણાકીય વર્ષ 2023-24 (FY24) દરમિયાન લગભગ $1.2 બિલિયનની આવક ઊભી કરી છે.
આ વૃદ્ધિ હોવા છતાં, આ ક્ષેત્ર હાલમાં ભારતના અંદાજીત $4 ટ્રિલિયન GDPના માત્ર 0.25% હિસ્સો ધરાવે છે – જે તેની ઓછી ઘૂસણખોરી અને ભવિષ્યના વિસ્તરણ માટે ઉપલબ્ધ નોંધપાત્ર અવકાશને પ્રકાશિત કરે છે.
Disclaimer : This information has been collected through secondary research and Diamond City Newspaper is not responsible for any errors in the same.
ડાયમંડ સિટી પર ગુજરાત, રાષ્ટ્રીય, આંતરરાષ્ટ્રીય, બિઝનેસ સહિતના હીરા ઉદ્યોગના તમામ સમાચાર વાંચો. લેટેસ્ટ ન્યૂઝથી અપડેટ રહેવા માટે સોશ્યિલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાઓ.
FACEBOOK | TWITTER | TELEGRAM | PINTEREST | LINKEDIN | INSTAGRAM | WhatsApp | YouTube
