DIAMOND CITY NEWS, SURAT
તાજેતરમાં વૈશ્વિક હીરા ઉદ્યોગમાં હચમચાહટ પેદા કરનારી એક સનસનાટીપૂર્ણ ઘટના સામે આવી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલો અને આધારભૂત સુત્રો દ્વારા મળતી સચોટ માહિતી અનુસાર, પશ્ચિમ આફ્રિકાના કટોકટીગ્રસ્ત દેશ માલી (Mali) માં એક ભારતીય મૂળના અગ્રણી હીરા ઉદ્યોગપતિનું સશસ્ત્ર આતંકી જૂથ દ્વારા અપહરણ કરવામાં આવ્યું હતું. આશરે ૩ મહિના (૯૦ દિવસ) સુધી ચાલેલી આ હૃદયકંપાવનારી ઘટનાનો અંતે મસમોટી ખંડણી આપ્યા બાદ સુખદ અંત આવ્યો છે.
પીડિત પરિવાર અને વૈશ્વિક બિઝનેસ કોમ્યુનિટીની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને અત્રે ઉદ્યોગપતિના નામનો ઉલ્લેખ કરવાની કોઈ આવશ્યકતા નથી, પરંતુ આ આખી ઘટનાની વિગતો અને તેના પછડાટ કોઈપણ હોલીવૂડ થ્રિલર ફિલ્મથી ઓછા નથી.
મૂળ પ્લાન અને અપહરણની પૃષ્ઠભૂમિ
પીડિત ઉદ્યોગપતિનું કુટુંબ મૂળ ગુજરાતનું વતની છે અને વર્ષોથી અમેરિકા સ્થિત રહીને નેચરલ તેમજ લેબ-ગ્રોન હીરાના આંતરરાષ્ટ્રીય બિઝનેસનું સંચાલન કરે છે. આશરે બે વર્ષ પહેલાં, તેમણે પોતાના વ્યવસાયનું વૈવિધ્યકરણ કરવા માટે આફ્રિકાના માલી દેશમાં ગોલ્ડ માઇનિંગ (સોનાની ખાણોના પ્રોજેક્ટ) માં મોટું રોકાણ કર્યું હતું. આ ગોલ્ડ પ્રોજેક્ટના જાત-નિરીક્ષણ અને દેખરેખ માટે તેઓ આફ્રિકા ગયા હતા, જ્યાંથી રહસ્યમય સંજોગોમાં હથિયારધારી જૂથ દ્વારા તેમનું અપહરણ કરી લેવાયું હતું.
માત્ર ઉદ્યોગપતિ જ નહીં, અન્ય બે ભારતીય પણ બંધક
અપહરણકારોએ માત્ર ઉદ્યોગપતિને જ ટાર્ગેટ નહોતા કર્યા. તેમની સાથે તેમના અંગત સ્ટાફના અન્ય બે ભારતીય નાગરિકો — જેમાં એક રસોઈયા (કૂક) અને એક ઇલેક્ટ્રિશિયન સામેલ હતા — તેમને પણ બંધક બનાવ્યાં હતા. આ દરમિયાન એક પ્લસ પોઇન્ટ એ રહ્યો કે રસોઈયો સાથે હોવાને કારણે બંધક અવસ્થામાં પણ ઉદ્યોગપતિને સમયસર ઘરનું ભોજન મળતું રહ્યું, જેનાથી ૭૫ વર્ષની ઉંમરે પણ તેમની તબિયત પ્રમાણમાં સારી રહી હતી.
અલ-કાયદા કનેક્શન અને રૂ. ૧૦૦ કરોડની માંગણી
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ કિડનેપિંગ પશ્ચિમ આફ્રિકાના સક્રિય એવા અલ-કાયદા સાથે જોડાયેલા આતંકવાદી સંગઠન દ્વારા કરવામાં આવ્યું હોવાની આશંકા છે. શરૂઆતમાં ગુનેગારોએ કોઈ સંપર્ક નહોતો કર્યો. લગભગ બે મહિના સુધી પરિવારને અંધારામાં રાખ્યા બાદ, આખરે તેઓએ સંપર્ક સાધીને આશરે ૧૦ મિલિયન યુરો (રૂપિયા ૧૦૦ કરોડ) ની જંગી ખંડણીની માંગણી મૂકી હતી.
હૃદયના ધબકારા વધારતી વાટાઘાટો (Negotiations)
અપહરણકર્તાઓએ ઉદ્યોગપતિ જીવતા હોવાની સાબિતી રૂપે પરિવાર સાથે વીડિયો કોલ કરાવ્યા હતા. સરકારી સ્તરે કોઈ દખલગીરી ન થાય અને બંધકોના જીવને જોખમ ન મુકાય તે માટે પરિવારે અત્યંત ગુપ્ત રીતે પોતાની કક્ષાએ જ વાટાઘાટો ચાલુ રાખી હતી.
આખરે ૧૦ દિવસના આકરા નેગોસિએશન્સ પછી ૪ મિલિયન યુરો (આશરે રૂ. ૪૦ કરોડ થી ૬૦ કરોડ)ની આસપાસ ડીલ ફાઇનલ થઈ હતી. જંગી રકમ ચૂકવાયા બાદ મુક્ત કરાયેલા ત્રણેય ભારતીયોને માલીની રાજધાની બમાકો લાવવામાં આવ્યા હતા જ્યાં મેડિકલ ચેકઅપ બાદ તેઓ સુરક્ષિત હોવાનું જાહેર થયું છે.
હીરા ઉદ્યોગ અને ભારતીય વેપારીઓ માટે આ આખી ઘટના શું સાબિત કરે છે?
- વૈશ્વિક સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં છીંડાં : આ ઘટના સ્પષ્ટ કરે છે કે હીરા કે ખાણ ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા અતિ-ધનાઢ્ય પરિવારો આંતરરાષ્ટ્રીય આતંકવાદીઓ અને ખંડણીખોરો માટે ‘મોબાઇલ બેંક’ જેવા સાબિત થઈ રહ્યા છે.
- રાજકીય રીતે અસ્થિર દેશોમાં રોકાણનું જોખમ : માલી, કોંગો, સેન્ટ્રલ આફ્રિકન રિપબ્લિક જેવા દેશો કાચા હીરા અને સોનાથી સમૃદ્ધ છે પરંતુ ત્યાં કાયદો-વ્યવસ્થા કાગળ પર જ છે. ઉદ્યોગ સાહસિકો અતિશય નફાની લાલચમાં પોતાના જીવનું જોખમ ખેડી રહ્યા છે.
- ઇન-હાઉસ માહિતીનું લીક થવું : સ્થાનિક સ્તરે ડ્રાઇવર્સ, ગાર્ડ્સ કે સાથીદારો દ્વારા જ આવી વિગતો શેર થતી હોય છે. પ્રોફેશનલ બેકગ્રાઉન્ડ વેરિફિકેશન વિના કોઈ પણ સ્થાનિક સ્ટાફ રાખવો કેટલો ઘાતક નીવડી શકે છે, તેનું આ જીવંત ઉદાહરણ છે.
હવે ભારતીય ઉદ્યોગકારોએ શું સાવચેતી રાખવી અનિવાર્ય છે?
ભારતીય ઉદ્યોગકારોએ વિદેશી ધરતી પર, ખાસ કરીને આફ્રિકા જેવા હાઈ-રિસ્ક ઝોનમાં પોતાની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે નીચે મુજબના સાવચેતીના પગલાં લેવા અત્યંત અનિવાર્ય છે :
- પ્રોફેશનલ ડિફેન્સ ટીમની મદદ લેવી : આફ્રિકાના સંવેદનશીલ વિસ્તારોની મુસાફરી દરમિયાન માત્ર સામાન્ય ગાર્ડ્સ કે સ્થાનિક સંપર્કોના ભરોસે રહેવાને બદલે, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત સિક્યોરિટી ફર્મ્સના સશસ્ત્ર ગાર્ડ્સ અથવા સ્થાનિક મિલિટરી પ્રોટેક્શન સાથે રાખવું જોઈએ.
- ટેકનોલોજીકલ ગુપ્તતા જાળવવી : મુસાફરી દરમિયાન સામાન્ય ફોન ટ્રેકિંગથી બચવા માટે સેટેલાઇટ ફોન અથવા એન્ક્રિપ્ટેડ કમ્યુનિકેશન ડિવાઇસનો ઉપયોગ કરવો. આ ઉપરાંત, સોશિયલ મીડિયા પર પોતાની મુસાફરી, લોકેશન કે હોટેલના ફોટા લાઈવ અપલોડ કરવાનું સખત રીતે ટાળવું જોઈએ.
- અવાવરું વિસ્તારોમાં જવાનું ટાળવું (લોકલ ઓથોરિટી ચેક) : કોઈ અજાણી વ્યક્તિ સાથે સોના કે હીરાના સોદા કરવા માટે ક્યારેય પણ અંતરિયાળ કે અવાવરું ખાણ વિસ્તારોમાં રૂબરૂ ન જવું. તમામ બિઝનેસ મીટિંગ્સ માત્ર હાઈ-સિક્યોરિટી ધરાવતી ફાઈવ-સ્ટાર હોટેલો અથવા સ્થાનિક એમ્બેસી (દૂતાવાસ) કચેરીઓની નજીકના સુરક્ષિત વિસ્તારોમાં જ ગોઠવવી.
- કિડનેપિંગ એન્ડ રેન્સમ (K&R) ઇન્શ્યોરન્સ લેવો : પશ્ચિમી દેશોના કોર્પોરેટ ગૃહોની જેમ હવે ભારતીય ઉદ્યોગકારોએ પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના વિશિષ્ટ ‘અપહરણ અને ખંડણી વીમા’ (K&R Insurance) લેવાનું શરૂ કરવું પડશે, જે આવી કટોકટીની સ્થિતિમાં વાટાઘાટો કરનારા નિષ્ણાતો અને નાણાકીય સુરક્ષા પૂરી પાડે છે.
સરકાર તરફથી ઉદ્યોગની અપેક્ષાઓ
જ્યારે પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતીય નાગરિકો મુશ્કેલીમાં મુકાય ત્યારે માત્ર ફેમિલી લેવલ પર બધું છોડી દેવાને બદલે સંગઠિત સરકારી તંત્ર કામ કરવું જોઈએ :
ઇન્ટેલિજન્સ શૅરિંગ ડેસ્ક : ભારત સરકારે વિદેશ મંત્રાલય (MEA) હેઠળ એક વિશેષ ‘ગ્લોબલ ટ્રેડર સેફ્ટી સેલ’ બનાવવો જોઈએ. જે વેપારીઓ આફ્રિકા જઈ રહ્યા હોય, તેમણે દૂતાવાસમાં ફરજિયાત રજીસ્ટ્રેશન કરાવવું પડે અને દૂતાવાસ તેમને રિયલ-ટાઇમ થ્રેટ ઇન્ટેલિજન્સ (જોખમની માહિતી) પૂરી પાડે.
તેમજ જે દેશોમાં ભારતીયો બંધક બને છે ત્યાં સ્થાનિક લશ્કરી શાસન કે વચગાળાની સરકારો સાથે ભારતના આંતરરાષ્ટ્રીય સબંધોનો ઉપયોગ કરીને ગુનેગારો સુધી પહોંચવા માટે વિશેષ દબાણ લાવવું જોઈએ.
વૈશ્વિક મંચ પર ડાયમંડ ઉદ્યોગે લેવાના થતા તાકીદના પગલાં
વિશ્વની સૌથી મોટી હીરાની સંસ્થાઓ જેમ કે, વર્લ્ડ ફૅડરેશન ઓફ ડાયમંડ બોરસિસ (WFDB), વર્લ્ડ ડાયમંડ કાઉન્સિલ (WDC) અને ભારતની GJEPC એ સાથે મળીને વૈશ્વિક સ્તરે અવાજ ઉઠાવવો પડશે :
- GJEPC અને સંગઠનોની ભૂમિકા : જેમ જેમ કિંબર્લી પ્રોસેસ (Kimberley Process) હીરાના સોર્સિંગ પર નજર રાખે છે, તેમજ વર્લ્ડ ડાયમંડ કાઉન્સિલ (WDC) અને GJEPC જેવા સંગઠનોએ વૈશ્વિક મંચ પર ‘ટ્રેડર સેફ્ટી પોલિસી’ માટે દબાણ લાવવું જોઈએ.
- બ્લેકલિસ્ટિંગ સિસ્ટમ : જે વિસ્તારો કે માઇનિંગ ઝોનમાં વેપારીઓની સુરક્ષા જોખમાતી હોય, તેને ઉદ્યોગ દ્વારા સામૂહિક રીતે બ્લેકલિસ્ટ અથવા ‘રેડ ઝોન’ જાહેર કરવા જોઈએ.
- પીઅર-ટુ-પીઅર ઇન્ફોર્મેશન શેરિંગ : ગ્લોબલ ડાયમંડ એસોસિએશન્સે એક એવું નેટવર્ક બનાવવું જોઈએ જ્યાં કોઈ પણ શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ કે જોખમની માહિતી તુરંત જ તમામ વેપારીઓ સુધી પહોંચાડી શકાય.
- ‘સેફ-સોર્સિંગ’ માર્ગદર્શિકા : જે દેશોમાં વેપારીઓની ભૌતિક સુરક્ષાની ગેરંટી ન હોય, ત્યાંથી કાચા હીરા (Rough Diamonds) કે ગોલ્ડ આયાત કરવા પર વૈશ્વિક ઉદ્યોગે સ્વયંભૂ પ્રતિબંધ કે લિમિટેશન લાદવા જોઈએ.
- ઇન્ટરપોલ રેડ કોર્નર સપોર્ટ : આંતરરાષ્ટ્રીય કિડનેપિંગ ગેંગ્સ વિરુદ્ધ સંગઠનો દ્વારા ઇન્ટરપોલ સાથે સંકલન સાધીને કડક કાનૂની કાર્યવાહીના ચક્રો ગતિમાન કરવા જોઈએ જેથી ભવિષ્યમાં આવા ગુનેગારોને મોકળું મેદાન ન મળે.
- અવેરનેસ અને સર્ટિફિકેશન : નાના અને મધ્યમ કદના વેપારીઓ લાલચમાં આવીને મુશ્કેલીમાં ન મુકાય તે માટે એસોસિએશને સતત સેમિનાર અને વર્કશોપનું આયોજન કરવું પડશે.
આ ઘટના સમગ્ર હીરા ઉદ્યોગ માટે એક ચેતવણી છે કે બદલાતા સમયમાં વેપારના આયામો સાથે સુરક્ષા પદ્ધતિઓમાં પણ સત્વરે ધરખમ આધુનિક બદલાવ લાવવો જ પડશે. આ ઘટના એ સાબિત કરે છે કે બિઝનેસમાં નફો કમાવવા કરતાં જીવનની સુરક્ષા સર્વોપરી છે. હીરા ઉદ્યોગે હવે ‘વૈભવ’ની સાથે ‘વ્યવસ્થિત સુરક્ષા’ને પોતાના બિઝનેસ મોડલનો અનિવાર્ય હિસ્સો બનાવવો જ પડશે.
Disclaimer : This information has been collected through secondary research and Diamond City Newspaper is not responsible for any errors in the same.
ડાયમંડ સિટી પર ગુજરાત, રાષ્ટ્રીય, આંતરરાષ્ટ્રીય, બિઝનેસ સહિતના હીરા ઉદ્યોગના તમામ સમાચાર વાંચો. લેટેસ્ટ ન્યૂઝથી અપડેટ રહેવા માટે સોશ્યિલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાઓ.
FACEBOOK | TWITTER | TELEGRAM | PINTEREST | LINKEDIN | INSTAGRAM | WhatsApp | YouTube
