વૈશ્વિક રત્ન બજાર અત્યારે એક એવા વળાંક પર ઊભું છે જ્યાં કુદરતી સંપત્તિ હોવા છતાં માનવીય અને રાજકીય અવરોધો હીરા, પન્ના અને માણેકના પુરવઠાને રોકી રહ્યા છે. ૨૦૨૬ના વર્ષમાં રત્ન ખાણકામ ક્ષેત્રે જે મોટા ફેરફારો જોવા મળી રહ્યા છે, તે હવે માત્ર જમીનની અંદર રહેલા પથ્થરો પૂરતા મર્યાદિત નથી.
કોલંબિયાના પન્ના (Emerald)ના પટ્ટાઓથી લઈને આફ્રિકાના મોઝામ્બિકના માણેક (Ruby)ના મેદાનો અને ઝામ્બિયાના ખાણકામ વિસ્તારો સુધી, ઉદ્યોગ સાહસિકો અત્યારે ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતા, વધતાં સંચાલન ખર્ચ અને સ્થાનિક સમુદાયો સાથેના ગંભીર સંઘર્ષનો સામનો કરી રહ્યા છે.
દક્ષિણ અમેરિકાના દેશ કોલંબિયામાં સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની છે. પન્નાના ઉત્પાદન અને નિકાસમાં છેલ્લા એક વર્ષમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. આંકડાકીય માહિતી મુજબ, ૨૦૨૪માં કોલંબિયાએ ૧૬૨ મિલિયન ડોલરના રફ અને પોલિશ્ડ પન્નાની નિકાસ કરી હતી.
જોકે, એપીઆરઈસીઓએલ (APRECOL) ના પ્રમુખ અને સાન્ટા રોઝા ખાણના સીઈઓ એડવિન મોલિનાના જણાવ્યા અનુસાર, ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ સુધીમાં આ નિકાસનો આંકડો ઘટીને માત્ર ૧૧૬ મિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી શક્યો છે. આ આંકડા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સપ્લાયમાં મોટો ઘટાડો થયો છે.
આ ઘટાડા પાછળનું એક મુખ્ય કારણ ‘ફુરા જેમ્સ’ (Fura Gems) જેવી દિગ્ગજ કંપનીની ખાણોમાં કામગીરીનું અટકી પડવું છે. છેલ્લા ૬ થી ૧૨ મહિના દરમિયાન સ્થાનિક કારીગરો (Artisanal Miners) અને કંપની વચ્ચે વધતાં વિવાદોને કારણે ‘કોસ્કુએઝ’ (Coscuez) ખાણને હાલમાં ‘કેર એન્ડ મેન્ટેનન્સ’ હેઠળ મૂકી દેવામાં આવી છે.
આનો અર્થ એ છે કે જ્યાં સુધી સુરક્ષાના પ્રશ્નો હલ ન થાય ત્યાં સુધી ખાણમાંથી નવું ઉત્પાદન લેવામાં આવશે નહીં. કંપની હાલમાં સ્થાનિક સમુદાય અને સરકાર સાથે વાટાઘાટો કરી રહી છે, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ કાયમી ઉકેલ આવ્યો નથી.
કોલંબિયન એમરાલ્ડ એક્સપોર્ટર્સ એસોસિએશન (ACODES)ના પ્રમુખ ગુઈલેર્મો ગાલ્વિસે આ પરિસ્થિતિ પર ચિંતા વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું છે કે, ખાણ કંપનીઓ અને સ્થાનિક સમુદાય વચ્ચેના સંબંધો અત્યારે અત્યંત જટિલ વળાંક પર છે.
જવાબદાર ખાણકામ ગ્રાહકોમાં વિશ્વાસ પેદા કરે છે, પરંતુ આ કામગીરીને લાંબા ગાળા સુધી ટકાવી રાખવા માટે સામાજિક ઉકેલો અને તમામ પક્ષોનો સહકાર અનિવાર્ય છે. જો સામાજિક સંતુલન બગડશે તો વિશ્વના સૌથી કિંમતી પન્નાનો સપ્લાય કાયમ માટે જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.
વેપારના માર્ગોમાં પણ મોટા ફેરફારો જોવા મળી રહ્યા છે. અમેરિકાએ કોલંબિયન પન્ના પર ૧૦% ટૅરિફ લાદ્યો છે, જેના કારણે સપ્લાયરોએ હવે અમેરિકન બજારથી મોઢું ફેરવી લીધું છે.
અગાઉ કોલંબિયાના પન્ના જથ્થાબંધ વેચાણ માટે અમેરિકા જતા હતા અને ત્યાંથી આખી દુનિયામાં વિતરણ થતું હતું. પરંતુ હવે એડવિન મોલિના પુષ્ટિ કરે છે કે ઉત્પાદનનો મોટો હિસ્સો સીધો યુરોપ અને એશિયાના બજારોમાં જઈ રહ્યો છે.
આ બદલાતા વ્યાપારિક સમીકરણોને કારણે અમેરિકાના જ્વેલરી બજારમાં પન્નાની અછત અને કિંમતોમાં વધારો થવાની શક્યતા છે.
કોલંબિયાની ખાણ કંપનીઓએ વેચાણની વ્યૂહરચનામાં પણ મોટો ફેરફાર કર્યો છે. હવે આંતરરાષ્ટ્રીય જ્વેલર્સ કે ડિઝાઈનરોને સીધું વેચાણ કરવાને બદલે સ્થાનિક કોલંબિયન વ્યવસાયો સાથે વ્યવહાર કરવાનું વલણ વધ્યું છે.
સ્થાનિક જથ્થાબંધ વેપારીઓ ખાણની હરાજીમાં સક્રિય બન્યા છે અને તેઓ લેબ સર્ટિફિકેશન વગર રોકડમાં વ્યવહાર કરી રહ્યા છે. રિપોર્ટ મુજબ, કેટલીક શ્રેણીના પન્ના માટે ખાણ માલિકોને આંતરરાષ્ટ્રીય શો કરતા સ્થાનિક બજારમાં ૩૦% થી ૪૦% વધુ કિંમત મળી રહી છે, સાથે જ નિકાસના ઘર્ષણ અને સર્ટિફિકેશનના ખર્ચમાંથી પણ મુક્તિ મળે છે.
આફ્રિકાના પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોઈએ તો, વિશ્વના કુલ રંગીન રત્નોના પુરવઠામાં આફ્રિકા ૭૦% થી ૮૦% હિસ્સો ધરાવે છે. ખાસ કરીને પન્ના, માણેક અને સેફાયર (Big Three) માટે ઝામ્બિયા, મોઝામ્બિક અને મેડાગાસ્કર મુખ્ય કેન્દ્રો છે.
મેડાગાસ્કરમાં ખાણકામ નાના પાયે થાય છે, પરંતુ ઝામ્બિયા અને મોઝામ્બિકમાં જેમફિલ્ડ્સ અને ફુરા જેવી મોટી કંપનીઓ કાર્યરત છે. જેમફિલ્ડ્સ હાલમાં વિશ્વની સૌથી મોટી પન્ના અને માણેકની ખાણોનું સંચાલન કરે છે.
જેમફિલ્ડ્સના સીઈઓ સીન ગિલબર્ટસને જણાવ્યું છે કે, તેમની કંપની હવે અન્ય બિન-જરૂરી પ્રોજેક્ટ્સ પડતા મૂકીને માત્ર ઝામ્બિયા અને મોઝામ્બિકમાં જવાબદાર ખાણકામ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. જોકે, પડકારો અહીં પણ ઓછા નથી.
મોઝામ્બિકમાં મોન્ટેપુએઝ રૂબી માઇનિંગ (MRM) અત્યંત કપરા સંજોગોમાં કામ કરી રહી છે. કાબો ડેલગાડો પ્રાંતમાં ચાલતી બળવાખોરી અને આતંકવાદી ગતિવિધિઓ તેમજ દરરોજ થતી ગેરકાયદેસર ખાણકામની ઘૂસણખોરીએ કંપનીની ઊંઘ હરામ કરી દીધી છે.
સીન ગિલબર્ટસનના મતે, ગેરકાયદેસર ખનન કરનારાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સિન્ડિકેટ દ્વારા રત્નોની તસ્કરી કરવામાં આવે છે, જેના કારણે કાયદેસરના ઉત્પાદનમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ચાલુ વર્ષે માણેકનું ઉત્પાદન અપેક્ષા કરતા ઘણું ઓછું રહ્યું છે.
ગેરકાયદેસર રીતે દેશની બહાર મોકલવામાં આવતા રત્નો માત્ર આર્થિક નુકસાન જ નથી કરતા, પરંતુ બજારમાં રત્નોની ગુણવત્તા અને કિંમતોના સંતુલનને પણ બગાડે છે. સુરક્ષા એજન્સીઓ સાથે મળીને આ સિન્ડિકેટને તોડવા માટેના પ્રયાસો તેજ કરવામાં આવ્યા છે.
જોકે, ૨૦૨૫ના અંતિમ ભાગમાં કેટલાક આશાસ્પદ ચિહ્નો પણ દેખાયા છે. મોઝામ્બિકમાં એમઆરએમ (MRM) ટીમે બીજા પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટનું કામ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યું છે, જે ૨૦૨૬માં ઉત્પાદન ક્ષમતામાં મોટો વધારો કરશે તેવી અપેક્ષા છે.
સપ્ટેમ્બરમાં યોજાયેલી પન્નાની હરાજીમાં ખૂબ જ સારા ભાવ મળ્યા હતા, જે દર્શાવે છે કે આર્થિક અનિશ્ચિતતા છતાં ઉચ્ચ ગુણવત્તાના રત્નોની માંગ અકબંધ છે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં માણેકની મોટી હરાજી થવાની છે, જે બજારની દિશા નક્કી કરશે.
કોલંબિયાની મુઝો (Muzo) પન્ના ખાણમાં પણ સ્થિતિ સ્થિર હોવાના અહેવાલ છે. એસ્મેરાલ્ડાસ માઇનિંગ સર્વિસીસ હેઠળ ઉત્પાદનમાં ૨૦૨૫ના છેલ્લા ક્વાર્ટરમાં સુધારો જોવા મળ્યો છે. બીજી તરફ, સાન્ટા રોઝા ખાણના એડવિન મોલિનાએ ખાણના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં મોટું રોકાણ કર્યું છે.
તેઓ ૧૦ વર્ષથી બંધ પડેલા ડિપોઝિટ્સને ફરી શરૂ કરવાની યોજના ધરાવે છે. જો આ પ્રોજેક્ટ્સ સફળ થશે, તો ૨૦૨૬માં ઉત્પાદન ૫૦%થી વધુ વધવાની શક્યતા છે, જે ઘટતા પુરવઠાને ટેકો આપી શકે છે.
ફુરા જેમ્સ પણ તેના મોઝામ્બિક માણેક ઉત્પાદન અંગે આશાવાદી છે. આ ઉપરાંત, કંપની મેડાગાસ્કરમાં તેના સેફાયર પ્રોજેક્ટનું વ્યાપારીકરણ આ વર્ષના અંત સુધીમાં શરૂ કરશે.
ફુરા હાલમાં ‘રિસ્પોન્સિબલ જ્વેલરી કાઉન્સિલ’ (RJC) સર્ટિફિકેશન મેળવવાની પ્રક્રિયામાં છે, જે વૈશ્વિક બજારમાં તેમની વિશ્વસનીયતા વધારશે. ઓસ્ટ્રેલિયામાં પણ કંપનીની ખાણો (કેપ્રિકોર્ન સેફાયર) સારું પ્રદર્શન કરી રહી છે.
ઓસ્ટ્રેલિયન સેફાયરની વધતી માંગ અને તેની વધતી કિંમતો કંપની માટે રાહતના સમાચાર છે.
ફુરાના ચીફ માર્કેટિંગ ઓફિસર જિયાનલુકા માઈનાના જણાવ્યા મુજબ, મોઝામ્બિકમાંથી મળતા માણેકનો રંગ અન્ય ઉત્પાદન કરતા વધુ ‘ઓપન રેડ’ (ખુલ્લો લાલ) છે, જે ગ્રાહકોને વધુ આકર્ષે છે. સાથે જ પિંક સેફાયરનું વેચાણ પણ વેગ પકડ્યું છે.
કંપનીએ તેની રફ-જેમ સોર્ટિંગ સુવિધા હવે દુબઈથી ખસેડીને બેંગકોક અને મોઝામ્બિકમાં ટ્રાન્સફર કરી છે. બેંગકોક એ રત્નોના કટિંગ અને પોલિશિંગનું વૈશ્વિક હબ હોવાથી આ નિર્ણય વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ મહત્વનો માનવામાં આવે છે.
એકંદરે, ૨૦૨૬નું વર્ષ રત્ન ઉદ્યોગ માટે સંઘર્ષ અને નવી તકોનું મિશ્રણ લઈને આવ્યું છે. એક તરફ યુદ્ધ, ટેરિફ અને આંતરિક સંઘર્ષો પુરવઠા સાંકળને તોડી રહ્યા છે, ત્યારે બીજી તરફ ખાણ કંપનીઓ નવી ટેક્નોલૉજી અને નવા બજારો શોધી રહી છે.
જો આગામી મહિનાઓમાં સુરક્ષા અને સામાજિક વિવાદો ઉકેલાય નહીં, તો બજારમાં રત્નોની અછત વર્તાશે અને તેનાથી કિંમતોમાં ધરખમ વધારો થઈ શકે છે. રોકાણકારો અને જ્વેલરી પ્રેમીઓ માટે હવે રત્નોની ખરીદી માત્ર શોખ નહીં પણ એક મજબૂત એસેટ ક્લાસ સાબિત થઈ રહ્યો છે.
જવાબદાર ખાણકામ અને પારદર્શક સપ્લાય ચેઈન એ જ હવે આ ઉદ્યોગનું ભવિષ્ય છે. ગ્રાહકો હવે માત્ર રત્નની સુંદરતા જ નહીં, પણ તે ક્યાંથી અને કઈ રીતે આવ્યું છે તેની માહિતી (Traceability) પણ માંગી રહ્યા છે. ૨૦૨૬માં જે કંપનીઓ આ ધોરણો પર ખરી ઊતરશે, તે જ વૈશ્વિક બજારમાં ટકી શકશે.
Disclaimer : This information has been collected through secondary research and Diamond City Newspaper is not responsible for any errors in the same.
ડાયમંડ સિટી પર ગુજરાત, રાષ્ટ્રીય, આંતરરાષ્ટ્રીય, બિઝનેસ સહિતના હીરા ઉદ્યોગના તમામ સમાચાર વાંચો. લેટેસ્ટ ન્યૂઝથી અપડેટ રહેવા માટે સોશ્યિલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાઓ.
FACEBOOK | TWITTER | TELEGRAM | PINTEREST | LINKEDIN | INSTAGRAM | WhatsApp | YouTube
