DIAMOND CITY NEWS, SURAT
વૈજ્ઞાનિકોએ દક્ષિણ આફ્રિકાની ડી બિયર્સની હવે બંધ થયેલી વૂર્સ્પોએડ ખાણમાંથી મળેલા બે “ઇમ્પોસિબલ ડાયમંડ્”ની જોડી શોધી છે, જે એકબીજાની બાજુમાં હોવા છતાં એવા ઇન્ક્લુઝન્સ ધરાવે છે જે સંપૂર્ણપણે અલગ-અલગ રાસાયણિક વાતાવરણમાંથી ઉદ્ભવેલા હોવાનું સૂચવે છે.
આ હીરાની તપાસ ઇઝરાયેલની હીબ્રુ યુનિવર્સિટીના ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ અર્થ સાયન્સિસ અને નેનોસેન્ટરના નિષ્ણાતોની ટીમે યાએલ કેમ્પે અને યાકોવ વેઇસના નેતૃત્વ હેઠળ કરી હતી. આ હીરા ખાસ છે કારણ કે તેમના ઇન્ક્લુઝન્સ—પૃથ્વીના મેન્ટલમાંથી જ્વાળામુખીની સફર દરમિયાન આસપાસના ખડકોમાંથી મળેલા સૂક્ષ્મ અંશો — એવા છે જે અગાઉ એકબીજા સાથે સંપૂર્ણપણે અસંગત માનવામાં આવતા હતા.
આ શોધ નેચર જીઓસાયન્સ જર્નલમાં પ્રકાશિત થઈ છે, જે પૃથ્વીની ઊંડાઈની રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ અને હીરાની રચના પર નવો પ્રકાશ પાડે છે.
હીરાના ઇન્ક્લુઝન્સ અને વિરોધાભાસી રાસાયણિક વાતાવરણ
એક હીરામાં નિકલ-ધરાવતા કાર્બોનેટ ખનિજોના ઇન્ક્લુઝન્સ છે, જે ઓક્સિજનથી સમૃદ્ધ છે અને ઓક્સિડાઇઝ્ડ (ઓક્સિજન-રિચ) રાસાયણિક વાતાવરણ દર્શાવે છે. બીજા હીરામાં ઓક્સિજન-નબળા નિકલ-આયર્ન એલોયના ઇન્ક્લુઝન્સ છે, જે રિડ્યૂસ્ડ (ઓક્સિજન-પૂર) રાસાયણિક વાતાવરણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
આ બે પ્રકારના ઇન્ક્લુઝન્સ — ઓક્સિડાઇઝ્ડ અને રિડ્યૂસ્ડ — સામાન્ય રીતે એકબીજા સાથે સહઅસ્તિત્વ ધરાવી શકતા નથી, કારણ કે તેમની રાસાયણિક પ્રકૃતિ ઝડપથી પ્રતિક્રિયા આપે છે અને એકબીજાને નિષ્ક્રિય કરે છે.
આવા વિરોધાભાસી ઇન્ક્લુઝન્સ ધરાવતા હીરા એકબીજાની બાજુમાં મળવા એ અત્યંત અસામાન્ય ઘટના છે, જે હીરાની રચના અને પૃથ્વીના મેન્ટલની રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ વિશે નવા પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.
‘રેડોક્સ ફ્રીઝિંગ’ પ્રક્રિયા : રહસ્યનું સંભવિત સમાધાન
સંશોધકો યાએલ કેમ્પે અને યાકોવ વેઇસે આ અસામાન્ય ઘટનાને સમજાવવા માટે “રેડોક્સ ફ્રીઝિંગ” નામની પ્રક્રિયાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ પ્રક્રિયામાં, ઓક્સિડાઇઝ્ડ અને રિડ્યૂસ્ડ વાતાવરણના ઇન્ક્લુઝન્સ વચ્ચેની અપેક્ષિત રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા — જે સામાન્ય રીતે એકબીજાને નષ્ટ કરી દે છે અથવા એક હીરામાં ભળી જાય છે — અચાનક તાપમાનમાં ફેરફાર કે અન્ય પર્યાવરણીય ફેરફારને કારણે અટકી જાય છે.
આ “ફ્રીઝિંગ” પ્રક્રિયા બે હીરાને અલગ-અલગ રાખે છે, જેના કારણે તેમના વિરોધાભાસી ઇન્ક્લુઝન્સ અકબંધ રહે છે. આ શોધ પૃથ્વીના મેન્ટલની ઊંડાઈમાં થતી રેડોક્સ (રિડક્શન-ઓક્સિડેશન) પ્રક્રિયાઓની જટિલતા અને હીરાની રચના દરમિયાન થતા રાસાયણિક ફેરફારોની ગતિશીલતા પર નવો પ્રકાશ પાડે છે.
વૂર્સ્પોએડ ખાણ અને તેનું મહત્વ
આ હીરા દક્ષિણ આફ્રિકાની ડી બિયર્સની વૂર્સ્પોએડ ખાણમાંથી મળ્યા હતા, જે 2007માં શરૂ થઈ અને 2018માં બંધ થઈ હતી. આ ખાણ કિમ્બર્લાઇટ પાઇપ્સ માટે જાણીતી હતી, જે હીરાની રચના માટે જવાબદાર જ્વાળામુખી ખડકો છે, અને તેની ભૂસ્તરીય રચનાએ આવા અસામાન્ય હીરાની શોધને સંભવ બનાવી.
વૂર્સ્પોએડ ખાણનું ભૂસ્તરીય વાતાવરણ અને તેની ઊંડાઈમાં થતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ આ હીરાના ઇન્ક્લુઝન્સની વિવિધતા માટે જવાબદાર હોઈ શકે છે. આ ખાણમાંથી મળેલા હીરા ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓ માટે અભ્યાસનું એક મહત્વનું ક્ષેત્ર બની રહ્યા છે, કારણ કે તે પૃથ્વીના સ્તરની ઊંડાઈની જટિલ રાસાયણિક ગતિશીલતાને સમજવામાં મદદ કરે છે.
આ શોધ માત્ર ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓ માટે જ નહીં, પરંતુ હીરા ઉદ્યોગ માટે પણ મહત્વની છે, કારણ કે ઇન્ક્લુઝન્સ હીરાના ઉદ્ગમ, ગુણવત્તા અને મૂલ્ય નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
ઓક્સિડાઇઝ્ડ અને રિડ્યૂસ્ડ ઇન્ક્લુઝન્સનું સહઅસ્તિત્વ હીરાની રચનાના સમયે મેન્ટલની રાસાયણિક વિવિધતા અને ઝડપી ભૂસ્તરીય ફેરફારોનું સૂચક છે, જે જેમોલોજિકલ લેબોરેટરીઓ માટે નવા અભ્યાસના ક્ષેત્રો ખોલે છે.
આ શોધ ડી બિયર્સ જેવી કંપનીઓ માટે પણ મહત્વની છે, જે હીરાની ખાણકામ અને વેપારમાં અગ્રણી છે, કારણ કે તે ખાણોની ભૂસ્તરીય સંભાવનાઓ અને હીરાની ગુણવત્તા વિશે નવી માહિતી પૂરી પાડે છે.
- “ઇમ્પોસિબલ ડાયમંડ્”ની આ શોધ પૃથ્વીના સ્તરની રાસાયણિક જટિલતાઓ અને હીરાની રચનાની પ્રક્રિયાઓને સમજવામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. રેડોક્સ ફ્રીઝિંગ પ્રક્રિયા આ વિરોધાભાસી ઇન્ક્લુઝન્સની હાજરીને સમજાવે છે, જે ભૂસ્તરશાસ્ત્ર અને જેમોલોજીના ક્ષેત્રમાં નવા સંશોધનોને પ્રોત્સાહન આપશે.
- દક્ષિણ આફ્રિકાની વૂર્સ્પોએડ ખાણમાંથી મળેલા બે હીરા ઓક્સિડાઇઝ્ડ (નિકલ-કાર્બોનેટ) અને રિડ્યૂસ્ડ (નિકલ-આયર્ન એલોય) ઇન્ક્લુઝન્સ ધરાવે છે, જે સામાન્ય રીતે સહઅસ્તિત્વ ધરાવી શકતા નથી.
- સંશોધકો યાએલ કેમ્પે અને યાકોવ વેઇસે ‘રેડોક્સ ફ્રીઝિંગ’ પ્રક્રિયા દ્વારા આ ઘટનાને સમજાવી, જે ઝડપી પર્યાવરણીય ફેરફારો દ્વારા રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓને અટકાવે છે.
- નેચર જીઓસાયન્સમાં પ્રકાશિત આ શોધ પૃથ્વીના સ્તરની રાસાયણિક ગતિશીલતા અને હીરાની રચના પર નવો પ્રકાશ પાડે છે, જે ભૂસ્તરશાસ્ત્ર અને હીરા ઉદ્યોગ માટે મહત્વની છે.
Disclaimer : This information has been collected through secondary research and Diamond City Newspaper is not responsible for any errors in the same.
ડાયમંડ સિટી પર ગુજરાત, રાષ્ટ્રીય, આંતરરાષ્ટ્રીય, બિઝનેસ સહિતના હીરા ઉદ્યોગના તમામ સમાચાર વાંચો. લેટેસ્ટ ન્યૂઝથી અપડેટ રહેવા માટે સોશ્યિલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાઓ.
FACEBOOK | TWITTER | TELEGRAM | PINTEREST | LINKEDIN | INSTAGRAM | WhatsApp | YouTube
