વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ વિશ્વની સૌથી જૂની લોકશાહીની તેમની તાજેતરની રાજ્ય મુલાકાત દરમિયાન સુરત થી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની પ્રથમ મહિલા જીલ બિડેનને લેબગ્રોન ડાયમંડ (LGD) ભેટમાં આપ્યો હતો. તે વધતાં જતા સ્થાનિક ઉદ્યોગના આગમનની નિશાની હતી, જેણે એક દાયકા કરતાં પણ ઓછા સમય પહેલા વ્યાપારી ધોરણે ઉત્પાદન શરૂ કર્યું હતું.
ટેક્નૉલૉજી સંચાલિત આ ઉદ્યોગમાં રોજગારની ઊંચી સંભવિતતાને ઓળખીને ભારત સરકારે કેન્દ્રીય બજેટમાં લેબગ્રોના બિયારણો (સીડ્સ) પર કસ્ટમ્સ ડ્યુટી રાહત જાહેર કરી હતી. તે ઉપરાંત લેબગ્રોનના બીજ અને મશીનોના સ્વદેશી ઉત્પાદનને પાંચ વર્ષ માટે IITમાંથી રિસર્ચ અને ડેવલપમેન્ટ માટે ફંડ ફાળવીને પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી હતી. પરંતુ ભારતના LGD સેક્ટર માટે આ શરૂઆતના દિવસો છે અને તે વિશ્વના બજારોમાં ચીન સામેની સ્પર્ધાને ઘટાડવા માટે દેશ માટે અનેક મોટા પગલાં લેશે. અલબત્ત, ભારત આ વિશાળ તકને જવા દેવા માંગતું નથી, કારણ કે ખેલ ઘણો મોટો છે.
એલાઈડ રિસર્ચના તાજેતરના સંશોધન મુજબ વૈશ્વિક સ્તરે LGD અથવા માનવસર્જિત હીરાનું બજાર CAGR ને જોતાં 9.8% ના વધારા સાથે 2031 સુધીમાં 55.6 બિલિયન ડોલર થવાનો અંદાજ છે. 2019 સુધીમાં ચીને વૈશ્વિક સ્તરે વેચાયેલા 56% LGDsનું ઉત્પાદન કર્યું છે જ્યારે ભારત અને USએ અનુક્રમે 15% અને 13% યોગદાન આપ્યું છે. ચીન માટે એક મુખ્ય ફાયદો એ છે કે તે લેબગ્રોન ડાયમંડ હાઈ પ્રેશર હાઈ ટેમ્પરેચર (HPHT) અને કેમિકલ વેપર ડિપોઝિશન (CVD) માટે બંને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરે છે, જ્યારે ભારતે હજુ સુધી HPHT પદ્ધતિ અપનાવવાની બાકી છે.
ભારતના LGD ઉદ્યોગનો વિકાસ ઝડપી ગતિએ થયો છે. લેબ ગ્રોન ડાયમંડ એન્ડ જ્વેલરી પ્રમોશન કાઉન્સિલના ચેરપર્સન શશિકાંત શાહ જણાવે છે કે, 2018માં ભારતમાંથી LGDsની નિકાસ માત્ર રૂ. 300 કરોડ હતી અને 2022 સુધીમાં શિપમેન્ટ વધીને રૂ. 9,000 કરોડ થઈ ગયું હતું. FY23 દરમિયાન LGDની નિકાસ રૂ. 13,000 કરોડને પાર કરી ગઈ હતી. હાલમાં 4,800-5,200 રિએક્ટર/મશીનોની સંયુક્ત ક્ષમતા સાથે આ ક્ષેત્રમાં 22 જેટલી કંપનીઓ છે. હીરાના કટિંગ અને પોલિશિંગ સાથે સંકળાયેલા સુરતમાં અડધાથી વધુ એકમો હવે લેબોરેટરીમાં વિકસિત હીરા માટે આ સેવાઓ પ્રદાન કરે છે. ઉપરાંત, હીરા ઉદ્યોગમાં કાર્યરત 1.4 મિલિયન કામદારોમાંથી લગભગ 0.8 મિલિયન લોકો એલજીડી સાથે પણ સંકળાયેલા છે. ઓછા ખર્ચાળ હોવા ઉપરાંત LGDs પર્યાવરણને અનુકૂળ છે અને કુદરતી હીરા જેવા જ ઓપ્ટિકલ અને રાસાયણિક ગુણધર્મો ધરાવે છે. એલજીડી વિશે ઉપભોક્તા જાગૃતિમાં તાજેતરના વર્ષોમાં સુધારો થયો છે, જે બજારને ઝડપી ગતિએ વધવામાં મદદ કરે છે.
ઇન્ડસ્ટ્રીના નિરીક્ષકોના મતે LGD ઉદ્યોગ આ ક્ષેત્ર પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે. કુદરતી હીરા પર પણ તે હાવી થઈ શકે છે. 2035 કે તેથી વધુ સમય સુધીમાં, એલજીડીને ફક્ત ‘હીરા’ તરીકે ઓળખવામાં આવશે ત્યારે કુદરતી હીરાનું માઈનીંગ ઘટશે. એલજીડીનું ભવિષ્ય આશાસ્પદ છે કારણ કે અમેરિકન હીરા, ઝિર્કોનિયા અને ફિઝિકલ કાર્બાઇડ્સથી વિપરીત આ કુદરતી હીરાના વિકલ્પ નથી, શાહે દાવો કર્યો હતો.
સ્મિત પટેલ, ડાયરેક્ટર, ગ્રીન લેબ ડાયમન્ડ્સ, LGDs ના સૌથી મોટા ઉત્પાદકો પૈકીના એક, જેમણે આકસ્મિક રીતે યુએસ ફર્સ્ટ લેડીને ભેટમાં આપેલા હીરાનું ઉત્પાદન પણ કર્યું હતું તેમણે જણાવ્યું હતું કે, ચાર વર્ષ પહેલા અમારી પાસે 40 કામદારો હતા અને હવે 2000 થી વધુ છે. ભારતીય બજારની વર્તમાન પરિસ્થિતિ ચાર વર્ષ પહેલાં યુએસ જેવી જ છે, જ્યારે ગ્રાહકોએ હીરા ખરીદતી વખતે LGD વિશે પૂછપરછ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું.
ઉદ્યોગના સૂત્રોએ એ પણ નોંધ્યું છે કે, કુદરતી હીરાના કિસ્સામાં એલજીડી સેક્ટર સંપૂર્ણપણે સ્થાનિક મૂલ્ય-નિર્માણનો વધારાનો ફાયદો ધરાવે છે. નોંધનીય છે કે, જ્યારે ભારત જેમ્સ અને જ્વેલરીનો મુખ્ય નિકાસકાર છે, ત્યારે આયાતી વેપારી માલ પર સ્થાનિક મૂલ્યવર્ધન ઓછું છે. 30-35% વસ્તી મધ્યમ અથવા ઉચ્ચ મધ્યમ આવકની શ્રેણીમાં આવે છે તે હકીકતને ધ્યાનમાં લેતા, સ્થાનિક અને વૈશ્વિક બજારોમાં લેબગ્રોન હીરાની મોટી સંભાવના છે, બજાર નિરીક્ષકે જણાવ્યું હતું.
LGD ને સિન્થેટીક હીરા, માનવસર્જિત હીરા અથવા સંસ્કારી હીરા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. હીરાના ઉત્પાદનની બે પદ્ધતિઓમાંથી – એચપીએચટી અને સીવીડી છે. HPHT ટેકનિકનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ઓછા આર્થિક મૂલ્યના પીળા અથવા ભૂરા હીરાના ઉત્પાદન માટે થાય છે. લેબગ્રોન હીરાને અમેરિકાની જેમોલોજીકલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (GIA), ઇન્ટરનેશનલ જેમોલોજીકલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (IGI), જેમોલોજિકલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇન્ડિયા (GII) જેવી એજન્સીઓ દ્વારા પ્રમાણિત કરવામાં આવે છે, જે કુદરતી/ખાણ કરેલા હીરા માટે પણ પ્રમાણપત્ર પ્રદાન કરે છે.
______________________________________________________
ડાયમંડ સિટી પર ગુજરાત, રાષ્ટ્રીય, આંતરરાષ્ટ્રીય, બિઝનેસ સહિતના હીરા ઉદ્યોગના તમામ સમાચાર વાંચો. લેટેસ્ટ ન્યૂઝથી અપડેટ રહેવા માટે સોશ્યિલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાઓ.
FACEBOOK | TWITTER | TELEGRAM | PINTEREST | LINKEDIN | INSTAGRAM
