ખાણકામ ઉદ્યોગ, જે ભૂતકાળમાં હવા પ્રદૂષણનું મુખ્ય કારણ ગણાતો હતો, હવે નોંધપાત્ર પરિવર્તનના માર્ગે આગળ વધી રહ્યો છે. અગાઉ ખાણો અને મેટલર્જિકલ પ્લાન્ટ્સ ગ્રીનહાઉસ ગેસ તેમજ કણો (પાર્ટિક્યુલેટ મેટર – PM) ના ઉત્સર્જન દ્વારા તેમના આસપાસના વિસ્તારોમાં હવાને દૂષિત કરતા હતા.
જોકે, આધુનિક ટેકનોલોજીના વિકાસ અને કડક કાયદાકિય નિયમોના અમલીકરણને કારણે આ ઉદ્યોગમાં પર્યાવરણીય જવાબદારીમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ઘણી કંપનીઓ હવે પોતાની પહેલથી પર્યાવરણ સુધારણા અને સ્થાનિક સમુદાયોના જીવનની ગુણવત્તા વધારવા માટે વિવિધ પ્રોજેક્ટ્સ અને પહેલો અમલમાં મૂકી રહી છે.
આ પગલાંઓ સ્થાનિક વસ્તી સાથેના સંબંધોને મજબૂત કરવા અને પર્યાવરણની સુરક્ષાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આજે એવો સમય આવી ગયો છે જ્યાં પર્યાવરણની અવગણના કરવાનો યુગ ભૂતકાળ બની ગયો છે.
હવાની ગુણવત્તા નિયંત્રણ : પર્યાવરણ સુરક્ષાનું મુખ્ય ક્ષેત્ર
જે વિસ્તારોમાં મેટલર્જિકલ એન્ટરપ્રાઇઝ આવેલા છે, ત્યાં હવાની ગુણવત્તા નિયંત્રણ એ પર્યાવરણ સુરક્ષાનું એક મુખ્ય અને અગત્યનું ક્ષેત્ર બની ગયું છે. આ માટે અદ્યતન અને સતત મોનીટરીંગ સિસ્ટમ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જે ખાણો અને ઔદ્યોગિક એન્ટરપ્રાઇઝની આસપાસના વિવિધ વિસ્તારોમાં રીઅલ-ટાઇમમાં હાઈ-રિઝોલ્યુશન ડેટા એકત્ર કરે છે.
આ સિસ્ટમ્સ પર્યાવરણીય સમસ્યાઓની ઝડપી ઓળખ અને તેના પર તાત્કાલિક પગલાં લેવાની સુવિધા આપે છે, જેનાથી પર્યાવરણ પર થતી નકારાત્મક અસરોને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી શકાય છે.
અગ્રણી રશિયન અને આંતરરાષ્ટ્રીય ખાણ તેમજ મેટલર્જિકલ કંપનીઓએ પેરિસ ક્લાઇમેટ ચેન્જ એગ્રીમેન્ટના નિયમોને અનુસરીને ગ્રીનહાઉસ ગેસ અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ જેવા અન્ય પ્રદૂષકોના ઉત્સર્જનને રાષ્ટ્રીય કાયદાઓની મર્યાદામાં લાવવા માટે અનેક પગલાં લીધાં છે. આ પગલાંઓ દ્વારા ઉદ્યોગની પર્યાવરણીય જવાબદારીમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.
હવાની ગુણવત્તા અને જીવનની ગુણવત્તા : આર્થિક અને આરોગ્યની અસરો
વર્લ્ડ બેંકના એક અંદાજ પ્રમાણે, હવા પ્રદૂષણને કારણે થતી આરોગ્ય સમસ્યાઓ વૈશ્વિક અર્થતંત્રને વાર્ષિક $5.7 ટ્રિલિયનનું નુકસાન પહોંચાડે છે, જે વૈશ્વિક જીડીપીના આશરે 4.8% જેટલું છે.
વ્યક્તિગત દેશો માટે આ નુકસાન તેમના જીડીપીના 5%થી 14% સુધી હોઈ શકે છે. હવાની નબળી ગુણવત્તા વિશ્વભરમાં માનવ આરોગ્યને નુકસાન પહોંચાડે છે, પરંતુ તેની સૌથી વિનાશક અસરો આર્થિક રીતે વિકાસશીલ દેશોમાં જોવા મળે છે.
વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WHO)ના અભ્યાસ મુજબ, આસપાસના હવા પ્રદૂષણને કારણે થતા 90% મૃત્યુ વિકાસશીલ દેશોમાં થાય છે, ખાસ કરીને વેસ્ટર્ન પેસિફિક અને સાઉથઈસ્ટ એશિયન દેશોમાં. આ ઉપરાંત, WHO ના જ અભ્યાસ અનુસાર, વિશ્વની 99% વસ્તી એવા વિસ્તારોમાં રહે છે જ્યાં હવાની ગુણવત્તા WHO ના ધોરણોને પૂર્ણ કરતી નથી.
આ કારણોસર, હવાની ગુણવત્તા નિયંત્રણ એ માત્ર વ્યક્તિગત કંપનીઓનું જ નહીં, પરંતુ સરકારો અને આખા વૈશ્વિક સમુદાયનું પણ મહત્વનું કાર્ય છે.
હાલમાં, વિવિધ દેશોના કાયદાઓ હવા પ્રદૂષણના માન્ય સ્તરો નક્કી કરે છે, પરંતુ યુનાઇટેડ નેશન્સ એન્વાયર્નમેન્ટ પ્રોગ્રામ (UNEP) દેશોને આસપાસની હવાની ગુણવત્તા માટેના ધોરણોને સક્રિયપણે અમલમાં મૂકવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે. UNEP એ રાષ્ટ્રીય કાયદાઓ માટે એક માર્ગદર્શિકા જારી કરી છે, જે વિશ્વસનીય હવા ગુણવત્તા વ્યવસ્થાપન સિસ્ટમ્સના અમલને પ્રોત્સાહન આપે છે.
ખાણકામ ઉદ્યોગના સંદર્ભમાં, ઇન્ટરનેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ મેટલ્સ એન્ડ માઇનિંગ (ICMM) જેવી સંસ્થાઓ તેમની 35 સભ્ય કંપનીઓ સાથે 2050 સુધીમાં સ્કોપ 1 અને 2 ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જનને નેટ ઝીરો સુધી લાવવા માટે સક્રિયપણે કામ કરી રહી છે.
કાયદાકિય નિયમો અને આર્થિક લાભો
વ્યક્તિગત દેશોના કાયદાઓ ખાણકામ કંપનીઓ માટે હવા ગુણવત્તા માટેના ધોરણો નક્કી કરે છે, ખાસ કરીને ઉચ્ચ પ્રદૂષણ વાળા વિસ્તારોની સમસ્યાઓને ઉકેલવા માટે.
ઉદાહરણ તરીકે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ક્લીન એર એક્ટ એન્વાયર્નમેન્ટલ પ્રોટેક્શન એજન્સી (EPA)ને દેશમાં હવાની ગુણવત્તાને સુરક્ષિત કરવા અને સુધારવા માટેના અધિકારો અને જવાબદારીઓ આપે છે.
આ કાયદો ખાણ કામગીરીમાંથી ધૂળ ઉત્સર્જન, ખાણ સાધનોમાંથી એક્ઝોસ્ટ ગેસ અને મેટલર્જિકલ પ્લાન્ટ્સમાંથી થતા ઉત્સર્જનને નિયંત્રિત કરે છે.
અભ્યાસો મુજબ, આ કાયદાએ અમેરિકાને પ્રદૂષણ સંબંધિત મૃત્યુઓ અટકાવીને અને પર્યાવરણની સુરક્ષા કરીને વાર્ષિક $2 થી $3.8 ટ્રિલિયનની બચત કરવામાં મદદ કરી છે. 1990 થી 2008 દરમિયાન ઔદ્યોગિક એન્ટરપ્રાઇઝમાંથી હવા પ્રદૂષણમાં 60% થી વધુ ઘટાડો થયો છે.
રશિયામાં, 2019માં શરૂ થયેલા ક્લીન એર ફેડરલ પ્રોજેક્ટ, જે ઇકોલોજી નેશનલ પ્રોજેક્ટનો ભાગ છે, મોટા ઔદ્યોગિક શહેરોમાં હવા પ્રદૂષણ ઘટાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ પ્રોજેક્ટનું નજીકનું લક્ષ્ય 2026 સુધીમાં પ્રદૂષક ઉત્સર્જનનું કૂલ વૉલ્યુમ 2 મિલિયન ટન, એટલે કે 20%થી વધુ, ઘટાડવાનું છે.
આ ધ્યેયને હાંસલ કરવા માટે ઔદ્યોગિક એન્ટરપ્રાઇઝનું આધુનિકીકરણ, હીટિંગમાં કોલનો હિસ્સો ઘટાડવો અને વીજળી તેમજ ગેસ આધારિત વાહનોનો હિસ્સો વધારવા જેવા પગલાં લેવામાં આવ્યા છે.
લાંબા ગાળાનું લક્ષ્ય 2036 સુધીમાં જોખમી પ્રદૂષકોના ઉત્સર્જનને અડધું કરવાનું છે. 2017ના આધાર મૂલ્યથી, પ્રદૂષક ઉત્સર્જનનું વૉલ્યુમ 2,65,000 ટન (12.8%) અને જોખમી પ્રદૂષકો 13.3% ઘટાડવામાં સફળતા મળી છે, જેમાં રશિયન ખાણ કંપનીઓએ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું છે.
નોર્નિકલની નવીન હવા મોનીટરીંગ સિસ્ટમ
તાજેતરમાં, નોરિલ્સ્ક નિકલ (નોર્નિકલ) કંપનીએ તેની સબસિડિયરી, કોલા માઇનિંગ અને મેટલર્જિકલ કંપનીના હોસ્ટ શહેર મોન્ચેગોર્સ્કમાં ઓટોમેટિક હવા ગુણવત્તા મોનીટરીંગ સિસ્ટમ સત્તાવાર રીતે શરૂ કરી છે.
આ પહેલા કંપનીએ નોરિલ્સ્કમાં આવી જ સિસ્ટમ સ્થાપિત કરી હતી, જે રશિયામાં શહેરમાં હવા પ્રદૂષણના સ્તરનું ઓનલાઇન મોનિટરિંગ કરવાની મંજૂરી આપનાર પ્રથમ પ્રોજેક્ટ્સમાંથી એક હતું.
આ નવું અદ્યતન ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ, હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ, કાર્બન મોનોક્સાઇડ, નાઇટ્રોજન ડાયોક્સાઇડ, ઓઝોન અને સસ્પેન્ડેડ પાર્ટિકલ્સ (ધૂળ અને સૂટ) જેવા પ્રદૂષકોનું રીઅલ-ટાઇમ ટ્રૅકિંગ કરે છે.
આ માપન ડેટા જાહેરમાં ઉપલબ્ધ છે અને તેમાં ઔદ્યોગિક ઉત્સર્જન ઉપરાંત ઘરગથ્થુ અને વાહન ઉત્સર્જન જેવા અન્ય સ્ત્રોતોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
નોર્નિકલે મોન્ચેગોર્સ્કમાં ઉત્સર્જનને 90% ઘટાડ્યું છે, જ્યારે નોરિલ્સ્કમાં તેના નાડેઝ્દા મેટલર્જિકલ પ્લાન્ટમાં અનોખો સલ્ફર પ્રોગ્રામ અમલમાં મૂક્યો છે.
મે 2025 સુધીમાં, આ પ્રોગ્રામે હવા પ્રદૂષક ઉત્સર્જનને 23.5% ઘટાડ્યું છે, અને 2026 સુધીમાં તે 2015ના આધાર મૂલ્યની તુલનામાં 45% ઘટાડવાની અપેક્ષા છે.
રશિયાના કુદરતી સંસાધન અને પર્યાવરણ મંત્રી અલેક્ઝાન્ડર કોઝ્લોવે ફેબ્રુઆરીમાં નોર્નિકલના આ પર્યાવરણીય પ્રોજેક્ટ્સની ઉચ્ચ પ્રશંસા કરી, જે સરકાર અને વ્યવસાય વચ્ચેના સહકારનું ઉદાહરણ છે.
એક વર્ષમાં સલ્ફર પ્રોગ્રામે 3,89,000 ટન મેટલર્જિકલ ગેસ કેપ્ચર અને ન્યુટ્રલાઇઝ કર્યા છે, જે રશિયાના મોટા ઔદ્યોગિક શહેરોના ઉત્સર્જનના વોલ્યુમ સાથે તુલનાત્મક છે. આ નવીન ઉકેલોના પરિણામે નોરિલ્સ્ક ધીમે ધીમે દેશના સૌથી પ્રદૂષિત શહેરોમાંથી એક તરીકેનું સ્ટેટસ ગુમાવી રહ્યું છે.
રશિયન મેટલર્જિકલ કંપનીઓની પર્યાવરણીય પહેલ
રશિયામાં અનેક મેટલર્જિકલ એન્ટરપ્રાઇઝ સિંગલ-ઇન્ડસ્ટ્રી ટાઉન્સમાં આવેલા છે, જ્યાં તેઓ રોજગાર અને સામાજિક અવસંરચનાનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. આ વિસ્તારોમાં પર્યાવરણ અને હવા ગુણવત્તા સમસ્યાઓ સ્થાનિક સમુદાયોને સીધી અસર કરે છે.
ઘણી રશિયન કંપનીઓ આ જવાબદારી સમજી રહી છે અને પર્યાવરણીય પહેલોને ટેકો આપવા પગલાં લઈ રહી છે, ઘણી વખત સરકારી સંસ્થાઓ સાથે સહકારમાં.
ઉદાહરણ તરીકે, સેવર્સ્ટલે તેના મુખ્ય અસેટ ચેરેપોવેટ્સ સ્ટીલ મિલ વાળા ચેરેપોવેટ્સમાં હવા ગુણવત્તા મોનિટરિંગ સિસ્ટમ સ્થાપિત કરી છે. આ સિસ્ટમ સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ, નાઇટ્રોજન ડાયોક્સાઇડ, કાર્બન મોનોક્સાઇડ, હાઈડ્રોજન સલ્ફાઇડ અને PMનું ટ્રૅકિંગ કરે છે.
કંપનીના જણાવ્યા મુજબ, આ સિસ્ટમ વસ્તીની માંગને પૂર્ણ કરે છે, ચેરેપોવેટ્સ સ્ટીલ મિલમાં વાતાવરણીય હવા પરના ભારને ઘટાડવાના પ્રયાસોને પારદર્શક રીતે દર્શાવે છે અને શહેરની પર્યાવરણીય સ્થિતિ વિશે અદ્યતન માહિતી પૂરી પાડે છે.
2019માં, NLMK ગ્રુપે નોવોલિપેટ્સ્ક સ્ટીલ મિલના કોક વિભાગમાં કેમિકલ પ્રોડક્ટ રિકવરી કોમ્પ્લેક્સ બનાવ્યું, જેણે કોક ગેસ પ્યુરિફિકેશનને સુધારીને હાનિકારક પદાર્થોના ઉત્સર્જનને અડધું કર્યું.
આ ઉપરાંત, ધૂળ ઉત્સર્જન 90%, હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ ઉત્સર્જન 3.5 ગણું અને મેટલ ધૂળ તેમજ ગ્રેફાઇટ લગભગ પૂર્ણપણે કેપ્ચર કરવામાં આવ્યું. આ પગલાંઓએ લિપેટ્સ્કને રશિયન મેટલર્જીનું સૌથી સ્વચ્છ કેન્દ્ર બનાવ્યું. RUSAL 2019થી ક્લીન એર પ્રોજેક્ટમાં યોગદાન આપી રહી છે.
કંપની બ્રાટ્સ્ક અને ક્રાસ્નોયાર્સ્ક એલ્યુમિનિયમ સ્મેલ્ટર્સની અડધી ક્ષમતાને સુધારેલી એલ્યુમિનિયમ ઉત્પાદન તકનીક પર સ્થાનાંતરિત કરવાની યોજના ધરાવે છે, જે ફ્લોરિન જેવા પ્રદૂષકોના ઉત્સર્જનને ઘટાડશે અને આર્થિક કાર્યક્ષમતા વધારશે.
2024ના અંત સુધીમાં, RUSAL એ વધારાના ઉત્સર્જનને 50% અને ઍલ્યુમિનિયમના પ્રતિ ટન પ્રદૂષકોના વિશિષ્ટ ઉત્સર્જનને 6.8% ઘટાડ્યા છે.
PJSC મેગ્નિટોગોર્સ્ક આયર્ન એન્ડ સ્ટીલ વર્ક્સ (MMK) મેગ્નિટોગોર્સ્કમાં વ્યાપક હવા પ્રદૂષણ અનુક્રમણિકા ઘટાડવા માટે પર્યાવરણીય વ્યૂહરચના અમલમાં મૂકી રહી છે. આ વ્યૂહરચના અત્યંત જોખમી પદાર્થોના ઉત્સર્જનને દસ ગણું ઘટાડવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે.
2018 માં 246,000 ટનથી 2024માં 2,19,000 ટન સુધીનો ઘટાડો થયો છે. ઓનલાઇન હવા પ્રદૂષણ તપાસ સેવા પણ શરૂ કરવામાં આવી છે. 2019માં, મેગ્નિટોગોર્સ્કને રશિયાના પ્રદૂષિત શહેરોની યાદીમાંથી બાકાત કરાયું હતું.
આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રેક્ટિસ
કંપનીઓના હવા ગુણવત્તા મોનીટરીંગના પ્રયાસો તેમના વિસ્તારોના આધારે બદલાય છે. વિકસિત અર્થતંત્રોમાં ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન પર વધુ ધ્યાન આપવામાં આવે છે, જ્યારે વિકાસશીલ દેશોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ નાના-સ્કેલ ખાણ ક્ષેત્રો માટે સસ્તાં મોનીટરીંગ ઉકેલો અમલમાં મૂકવા પર કામ કરે છે.
વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમના અંદાજ મુજબ, વિકાસશીલ દેશો ક્લાઇમેટ ચેન્જ સંબંધિત ખર્ચનો 75-80% ભાગ વહન કરશે. તેથી, ઔદ્યોગિક એન્ટરપ્રાઇઝમાં કાર્યક્ષમ અને ખર્ચ-અસરકારક મોનીટરીંગ સિસ્ટમ્સ આવશ્યક છે.
એંગ્લો અમેરિકન કંપનીએ વ્યાપક અભિગમ અપનાવ્યો છે, જેમાં 2024માં નવું નોન-ગ્રીનહાઉસ ગેસ એમિશન્સ મેનેજમેન્ટ સ્ટાન્ડર્ડ લૉન્ચ કર્યું, જે હવા ગુણવત્તા, અવાજ, વાઇબ્રેશન અને પર્યાવરણીય ઉત્સર્જનને એકીકૃત કરે છે.
રિઓ ટિન્ટોએ 2030માં 50% CO2 ઉત્સર્જન ઘટાડવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી છે, જે હાલના 3.6 મિલિયન ટનથી ઘટાડવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે.
BHP તેના ડીઝલ વાહન ફ્લીટને વૈકલ્પિક ઊર્જા સ્ત્રોતો પર બદલવા અને સ્ટીલ ઉદ્યોગમાં સેકન્ડરી ઉત્સર્જન ઘટાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
આ વૈશ્વિક પ્રયાસો દર્શાવે છે કે હવા ગુણવત્તા સુધારણા માટેનું કાર્ય વ્યાપક અભિગમ પર આધારિત હોવું જોઈએ. કંપનીઓ વિશ્વભરના અધિકારીઓ સાથે સહકાર આપશે, જે પર્યાવરણીય કાયદાઓને સુધારશે, પર્યાવરણને મદદ કરવા પગલાં લેશે અને વૈશ્વિક મંચ પર શ્રેષ્ઠ ઉકેલોને પ્રોત્સાહન આપશે. આ સંયુક્ત પ્રયાસો દ્વારા જ પર્યાવરણ અને માનવ આરોગ્યનું રક્ષણ શક્ય બનશે.
Disclaimer : This information has been collected through secondary research and Diamond City Newspaper is not responsible for any errors in the same.
ડાયમંડ સિટી પર ગુજરાત, રાષ્ટ્રીય, આંતરરાષ્ટ્રીય, બિઝનેસ સહિતના હીરા ઉદ્યોગના તમામ સમાચાર વાંચો. લેટેસ્ટ ન્યૂઝથી અપડેટ રહેવા માટે સોશ્યિલ મીડિયામાં અમારી સાથે જોડાઓ.
FACEBOOK | TWITTER | TELEGRAM | PINTEREST | LINKEDIN | INSTAGRAM | WhatsApp | YouTube
 ના ઉત્સર્જન દ્વારા તેમના આસપાસના વિસ્તારોમાં હવાને દૂષિત કરતા હતા.){kind=link}